Khi những cái tên trở về trong câu chuyện của người ở lại

Khi những cái tên trở về trong câu chuyện của người ở lại

Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc bà Nguyễn Thị Kim Loan nhắc đến những người thân của mình.

Bà không nói nhanh.

Mỗi cái tên được gọi lên chậm rãi, như thể trước khi cất lời, bà đã dành một khoảng lặng để nhớ về họ.

Nguyễn Hơn.
Nguyễn Chín.
Nguyễn Đương.

Tôi ngồi đối diện bà, bất giác cũng im lặng.

Ba cái tên.

Chỉ ba cái tên thôi, nhưng trong căn nhà nhỏ của người phụ nữ sinh năm 1971 ở TDP Khánh Giang, tôi cảm nhận được phía sau đó là cả một miền ký ức mà thời gian đã đi qua rất lâu nhưng chưa bao giờ có thể xóa nhòa.

Hôm ấy, tôi đến thăm bà trong những ngày tháng Bảy.

Tôi mang theo một phần quà thăm hỏi của tuổi trẻ, gửi đến gia đình bằng tất cả sự trân trọng đối với những người đã hy sinh và những người thân vẫn ngày ngày gìn giữ ký ức về họ.

Tôi trao quà cho bà.

Bà đón nhận bằng một nụ cười nhẹ.

Rồi chúng tôi ngồi lại.

Tôi hỏi chuyện.

Bà kể.

Và câu chuyện cứ thế bắt đầu, không phải bằng những mốc thời gian hay những con số, mà bằng những cái tên.

Tôi từng nghĩ rằng, một cái tên chỉ là một cách để gọi một người.

Nhưng hôm ấy, tôi hiểu rằng với một gia đình có người thân là liệt sĩ, một cái tên còn có thể là cả một phần ký ức.

Khi bà nhắc Nguyễn Hơn, tôi nghĩ đến một người từng có mặt trong cuộc sống của gia đình.

Khi bà nhắc Nguyễn Chín, tôi nghĩ đến một người mà dù thời gian đã đi qua, tên tuổi vẫn còn được giữ lại.

Rồi đến Nguyễn Đương.

Ba cái tên được đặt cạnh nhau trong câu chuyện của bà.

Tôi không biết hết những năm tháng mà họ đã trải qua. Tôi cũng không muốn tự mình kể thay những điều thuộc về quá khứ mà gia đình chưa nhắc đến.

Tôi chỉ biết rằng, hôm nay, họ vẫn được nhớ.

Và chính sự nhớ ấy làm cho câu chuyện của những người đã khuất vẫn còn tiếp tục.

Có lẽ điều khó nhất đối với người ở lại không phải là thời gian.

Mà là làm sao để ký ức không phai.

Bởi cuộc sống luôn tiến về phía trước.

Những người trẻ lớn lên.

Những ngôi nhà thay đổi.

Những con đường đổi khác.

Những câu chuyện của ngày hôm qua dần trở nên xa với ngày hôm nay.

Nhưng trong mỗi gia đình có người đã hy sinh, luôn có một nơi dành cho ký ức.

Có thể là một bàn thờ.

Một tấm ảnh.

Một ngày giỗ.

Một câu chuyện được nhắc lại.

Hay chỉ là khoảnh khắc một người thân ngồi xuống và gọi tên người đã đi xa.

Tôi nghĩ về điều ấy khi nghe bà Kim Loan kể chuyện.

Bà sinh năm 1971 – một thế hệ lớn lên sau những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh. Nhưng ký ức về những người thân đã hy sinh vẫn hiện diện trong gia đình bà.

Điều đó khiến tôi nhận ra rằng, ký ức về chiến tranh không chỉ được trao truyền bằng sách vở.

Nó còn được truyền từ người này sang người khác bằng những câu chuyện trong gia đình.

Từ ông bà đến cha mẹ.

Từ cha mẹ đến con cháu.

Từ một thế hệ đã đi qua đến một thế hệ chỉ được biết về quá khứ qua lời kể.

Và những người trẻ như chúng tôi chính là một mắt xích trong hành trình ấy.

Tôi nhìn phần quà vừa trao cho bà.

Một món quà không lớn.

Nhưng tôi nghĩ, giá trị của một cuộc thăm hỏi đôi khi không nằm ở món quà.

Điều quan trọng hơn là chúng ta đã đến.

Đã ngồi xuống.

Đã hỏi thăm.

Đã lắng nghe.

Đã để những người ở lại biết rằng câu chuyện của gia đình họ vẫn được thế hệ hôm nay trân trọng.

Đó cũng là ý nghĩa của những hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa – Uống nước nhớ nguồn” mà người trẻ chúng tôi đang thực hiện.

Không phải chỉ để trao đi một phần quà trong tháng Bảy.

Mà để tìm về.

Để lắng nghe.

Để hiểu rằng phía sau mỗi gia đình thân nhân liệt sĩ là một câu chuyện rất riêng, có những điều không thể nhìn thấy nếu chúng ta chỉ đọc một dòng thông tin trên giấy.

Trước khi rời đi, tôi vẫn nhớ ba cái tên ấy.

Nguyễn Hơn.
Nguyễn Chín.
Nguyễn Đương.

Tôi nghĩ, có lẽ bà Kim Loan đã gọi những cái tên ấy rất nhiều lần trong cuộc đời mình.

Nhưng với tôi, lần đầu được nghe lại có một ý nghĩa đặc biệt.

Bởi từ khoảnh khắc ấy, ba cái tên không còn xa lạ.

Chúng trở thành một phần của câu chuyện tôi được nghe.

Một phần ký ức tôi được trao gửi.

Và cũng là một lời nhắc nhở rất nhẹ nhàng đối với người trẻ:

Đừng để lịch sử chỉ nằm trong những trang sách.

Hãy đến với những người đang giữ lịch sử trong ký ức của mình.

Hãy lắng nghe họ kể.

Hãy nhớ những cái tên mà họ đã dành cả đời để gìn giữ.

Bởi có những người chúng ta không thể gặp lại.

Nhưng chúng ta vẫn có thể gọi tên họ.

Có những câu chuyện đã đi qua.

Nhưng chúng ta vẫn có thể tiếp tục kể lại bằng sự trân trọng.

Và có những sự hy sinh không cần phải được nhắc bằng những lời thật lớn.

Chỉ cần một thế hệ sau còn nhớ.

Một người trẻ còn biết cúi đầu.

Một cái tên vẫn được gọi lên bằng lòng biết ơn.

Tháng Bảy rồi sẽ qua.

Nhưng tôi tin rằng, chừng nào những cái tên như Nguyễn Hơn, Nguyễn Chín, Nguyễn Đương vẫn còn được nhắc lại trong những mái nhà, chừng đó ký ức về họ vẫn còn hiện diện.

Và chừng nào người trẻ chúng tôi còn biết tìm về, còn biết lắng nghe, còn biết trân trọng những người ở lại, thì câu chuyện của những người đã hy sinh vẫn sẽ được tiếp nối.

Không phải bằng những điều lớn lao.

Mà bắt đầu từ một việc rất nhỏ:

Ngồi xuống bên một người thân, lắng nghe họ kể và nhớ lấy những cái tên.