Khi Những Kẻ Thù Trở Thành Bạn Già
Cái bắt tay xuyên thế kỷ giữa hai vị tướng: Nguyễn Hữu An (người trực tiếp chỉ huy phía Việt Nam tại thung lũng) và Hal Moore (Trung tá chỉ huy phía Mỹ năm ấy).
Chiến tranh là một trò đùa nghiệt ngã. Năm 1965, hai người đàn ông ấy đứng ở hai đầu ống nhòm, tìm mọi cách để tiêu diệt đối phương. Tướng An ra lệnh cho quân ta áp sát "nắm thắt lưng địch", còn Hal Moore thì gọi "Mũi tên gãy" để dội bom xuống đầu quân ta. Họ nợ nhau máu của hàng ngàn chiến sĩ dưới quyền.
Thế nhưng, gần 30 năm sau, khi tóc cả hai đã bạc trắng như lau sậy trên đỉnh Chư Pông, họ đã gặp lại nhau.
Ta nhớ lần gặp lại ấy tại Hà Nội vào những năm 90. Hal Moore bước vào căn phòng, gương mặt già nua khắc khổ. Ông ta không đến với tư cách một kẻ chiến thắng hay một kẻ bại trận, mà đến như một người hành hương đi tìm lại linh hồn mình đã đánh mất ở Ia Drăng.
Khi Tướng An bước ra, hai người đàn ông đứng lặng nhìn nhau hồi lâu. Không có tiếng súng, không có sự thù hận trong ánh mắt. Chỉ có sự thấu hiểu tận cùng của những người đã đi qua địa ngục.
Hal Moore bất ngờ tiến lại gần, ông ta không bắt tay theo kiểu ngoại giao, mà ông ta nắm chặt lấy đôi bàn tay của Tướng An. Ông ta nói, giọng run run qua người phiên dịch:
"Thưa Tướng quân, những người lính của ông... họ là những chiến binh quả cảm nhất mà tôi từng đối đầu. Tôi đến đây để nghiêng mình trước họ, và để tìm lại sự thanh thản cho chính mình."
Con biết Tướng An đã làm gì không? Ông không nhắc đến chiến thắng, không nhắc đến những mất mát kinh hoàng mà quân Mỹ đã gây ra. Ông nhẹ nhàng mời Moore ngồi xuống, rót một chén trà xanh thơm phức, rồi nói khẽ:
"Chúng ta đều là lính. Chúng ta làm nhiệm vụ của mình. Giờ đây, chúng ta hãy để những linh hồn ở Ia Drăng được yên nghỉ. Hãy để con cháu chúng ta không bao giờ phải cầm súng bắn vào nhau nữa."
Hai vị tướng sau đó đã cùng nhau trở lại thung lũng Ia Drăng. Họ đứng giữa bãi X-Ray, nơi cỏ tranh giờ đã xanh mướt che phủ những hố bom năm xưa. Moore đã lấy từ trong túi áo ra một chiếc vòng tay của một người lính Mỹ đã ngã xuống, đặt xuống gốc cây. Còn Tướng An, ông thắp một nén nhang, làn khói trắng bay bảng lảng trong gió chiều Tây Nguyên.
Trong giây phút ấy, ta đứng từ xa nhìn họ. Hai cái bóng già nua tựa vào nhau đi trên mảnh đất từng thấm đẫm máu của cấp dưới mình. Ta hiểu rằng, chiến tranh có thể chia cắt địa lý, có thể hủy diệt thể xác, nhưng nó không thể ngăn cản sự thấu cảm giữa những con người cùng chung một nỗi đau.
