KHÍ PHÁCH ANH HÙNG TUỔI 18 VÀ CÂU NÓI BẤT TỬ BÊN DÒNG SÔNG TÚY LOAN

CHI ĐOÀN TRƯỜNG TH NGÔ GIA TỰ - PHƯỜNG AN HẢI

ÔNG ÍCH ĐƯỜNG

KHÍ PHÁCH ANH HÙNG TUỔI 18 VÀ CÂU NÓI BẤT TỬ

BÊN DÒNG SÔNG TÚY LOAN

Mỗi trang sử giữ nước của dân tộc luôn được thắp sáng bằng ngọn lửa nhiệt huyết thanh xuân của những người trẻ tuổi. Giữa phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX đầy biến động, hình ảnh nhà yêu nước trẻ tuổi Ông Ích Đường – người cháu nội ưu tú của danh tướng Ông Ích Khiêm – hiện lên hiên ngang, lẫm liệt như một tượng đài bất tử về chí khí trượng phu và tinh thần bất khuất trước cường quyền.

Xuất thân danh giá và chí lớn của người trai xứ Quảng

Ông Ích Đường sinh ra tại làng Phong Lệ, xã Hòa Thọ, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc phường Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng). Ông là cháu nội của danh tướng lẫy lừng Ông Ích Khiêm.

Theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, từ trẻ Ông Ích Đường đã nổi tiếng là người giỏi cả văn lẫn võ, có chí lớn và tính cách phóng khoáng, hào hiệp. Mang trong mình dòng máu hào kiệt của cha ông, ông luôn sống với đức độ của một bậc trượng phu, sẵn sàng đứng ra binh vực những người nghèo yếu, chống lại bọn cường hào ác bá trong vùng.

Nuôi hoài bão lớn cứu nước, cứu dân, trong giai đoạn 1905 – 1906, Ông Ích Đường đã từng theo chân nhà yêu nước Phan Châu Trinh vào Nam ra Bắc vận động Duy Tân cải cách. Không dừng lại ở đó, ông còn lặn lội vào tận căn cứ Phồn Xương của người anh hùng áo vải Hoàng Hoa Thám (Đề Thám) nơi núi rừng Yên Thế (Bắc Giang) để tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm tổ chức phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp.

Khí phách hiên ngang trước pháp trường bến chợ Túy Loan

Năm Mậu Thân (1908), hưởng ứng phong trào chống sưu thuế rầm rộ ở Trung Kỳ, Ông Ích Đường đứng mũi chịu sào, trực tiếp chỉ huy nhân dân Hòa Vang tham gia đấu tranh chống sưu thuế, đồng thời tổ chức vây bắt viên quan "sâu dân mọt nước" Lãnh Điềm. Tuy nhiên, do thực dân Pháp kịp thời điều động quân đội đến đàn áp khốc liệt, phong trào bị dập tắt.

Bị thực dân Pháp truy nã gắt gao, Ông Ích Đường tạm lánh tại nhà Mạc Quý – một người từng cùng học võ chung một thầy. Thế nhưng, sự phản bội của Mạc Quý đã đẩy ông vào tay giặc. Bị bắt và chịu những đòn tra tấn dã man, nhưng trước kẻ thù, người thanh niên trẻ tuổi ấy vẫn giữ trọn khí phách hiên ngang. Ở tuổi 18 tràn đầy nhựa sống, ông bị chính quyền thực dân kết án tử hình.

Để uy hiếp tinh thần nhân dân, giặc đem ông ra hành hình tại bến sông cạnh chợ Túy Loan vào một buổi sáng chợ đông. Giữa lằn ranh sinh tử, trước lưỡi đao oan nghiệt và sự bao vây của đao phủ, Ông Ích Đường đã cất cao tiếng nói dõng dạc, hiên ngang tuyên bố một câu nói để đời:

"Giết Đường này sẽ có nhiều Đường khác"

"Còn mía thì còn đường, còn giặc thì còn Đường."

Chứng kiến sự hy sinh oanh liệt của người anh hùng trẻ tuổi, hàng trăm người dân có mặt tại chợ Túy Loan đã không kìm được nước mắt. Những chủ sạp bán vải nơi đây đã xé những cây vải trắng thành từng đoạn, phân phát cho mọi người quấn lên đầu để tang "Cậu Đường". Người đi chợ tỏa về các ngả đường làng, đầu đội khăn tang, khắc sâu vào lòng ấn tượng bi tráng về một con người nghĩa khí. Dân gian truyền tụng rằng, khi đầu ông vừa rơi xuống, trời đang nắng bỗng tối sầm lại như động lòng trước sự ra đi oan khuất của một anh hùng tuổi 18. Nhân dân địa phương sau đó đã lập miếu thờ ông ngay bên chợ Túy Loan – ngôi miếu linh thiêng vẫn còn tồn tại đến ngày nay.

Cuộc đời oanh liệt và cái chết bi tráng của Ông Ích Đường đã trở thành huyền thoại, khắc sâu vào tâm khảm các thế hệ người dân xứ Quảng. Ghi nhận những đóng góp và sự hy sinh to lớn của ông, chính quyền thành phố Đà Nẵng đã trân trọng đặt tên con đường mang tên Ông Ích Đường – tuyến đường dài hơn 1.500m kéo dài từ phía nam sân bay Đà Nẵng, qua khu vực Nhà máy dệt Hòa Thọ, qua UBND huyện Hòa Vang cho đến đầu cầu Cẩm Lệ.