KHÍ PHÁCH NGƯỜI ANH HÙNG

Có những sự hy sinh tàn khốc đến mức khiến kẻ thù phải rùng mình khiếp sợ, và có những bông hoa dẫu bị vùi dập giữa bão tàn của chiến tranh vẫn ngát hương thơm khí tiết cho muôn đời sau. Người con gái mang bản lĩnh sắt đá ấy là liệt sĩ Đặng Thị Kim — một nữ chiến sĩ cách mạng kiên trung của Khánh Hòa, người cháu họ của cố Tổng Bí thư Trường Chinh, sinh ra từ vùng đất học Hành Thiện (Xuân Trường, Nam Định).

Sinh năm 1929 trong một gia đình viên chức nghèo, tuổi trẻ của chị Đặng Thị Kim đã sớm gắn liền với lý tưởng phục vụ Tổ quốc. Năm 1945, khi mới 16 tuổi, chị vào Nha Trang và dấn thân ngay vào con đường hoạt động bí mật trong Đội tuyên truyền xung phong. Bản lĩnh mưu trí cùng ngọn lửa nhiệt huyết đã đưa người thiếu nữ ấy trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Thị ủy lâm thời Nha Trang khi vừa tròn 18 tuổi. Cũng chính tại vùng đất Khánh Hòa rợp sóng, chị gắn kết cuộc đời mình với người đồng chí Trương An — Phó Bí thư Tỉnh ủy lâm thời.

Nhưng dông bão ập đến vào tháng 8 năm 1948. Trên đường vượt biển đi dự hội nghị, chị Kim sa vào tay giặc Pháp. Biết chị là phu nhân của lãnh đạo Tỉnh ủy, lại đang giữ nhiều bí mật của phong trào cách mạng địa phương, kẻ thù đã trút xuống thân thể người phụ nữ trẻ tuổi những đòn tra tra tấn man rợ nhất thời bấy giờ: quay điện, treo ngược đánh đập, "lộn mề gà", dậm giày đinh lên bụng... Dù biết chị đang mang trong mình sinh linh bé nhỏ mới tròn 3 tháng tuổi, những quỷ dữ thực dân vẫn không hề nương tay.

Thế nhưng, trước những cơn đau đớn xé thịt nát xương, khí tiết của người cộng sản 19 tuổi vẫn đứng vững như rặng dừa xứ biển. Chị không khai báo dù chỉ một từ, không khuất phục dù chỉ một giây. Khi mọi trò tra tấn thể xác hoàn toàn thất bại, giặc Pháp dùng đến hạ sách đê hèn nhất: giam chị vào xà lim, bóp cổ, nhét giẻ vào miệng rồi chở chị ra rừng dương ven biển phía Nam Nha Trang để thủ tiêu.

Tại nơi hành hình, giữa làn ranh giữa sự sống và cái chết, chị Kim vẫn ngẩng cao đầu điềm tĩnh. Chị nhổ nước bọt vào mặt tên phản bội, đanh thép lên án tội ác của kẻ thù và dũng cảm đòi lại công lý cho đứa con chưa kịp chào đời. Trong cơn say máu và hoảng loạn trước chí khí quật cường ấy, bọn giặc đã nhẫn tâm cắt cổ, chặt đầu chị. Sự hy sinh oanh liệt của chị tạo nên một cơn chấn động tâm lý lớn đến mức ngay trong đêm đó, chính viên sĩ quan Pháp trực tiếp hành hình chị đã phải bàng hoàng, khiếp sợ xin đâm đơn về nước!

Sự hy sinh của chị Đặng Thị Kim đã trở thành biểu tượng thiêng liêng cho khí tiết phụ nữ Việt Nam. Năm 1957, chị được Thủ tướng Phạm Văn Đồng truy tặng Bằng Tổ quốc ghi công, và đến năm 1961 được Chủ tịch Hồ Chí Minh truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng III.

Thế nhưng, nỗi đau đao đáo của gia đình và đồng đội suốt hơn 60 năm chính là hài cốt chị vẫn thất lạc giữa lòng Nha Trang. Phải đến tháng 10 năm 2009, trong một lần thi công hệ thống thoát nước tại đường Trần Phú, người ta bàng hoàng phát hiện một bộ hài cốt bị mất phần hộp sọ — trùng khớp kỳ diệu với chi tiết chị bị giặc chặt đầu năm xưa. Nhờ sự hỗ trợ của khoa học hiện đại, kết quả giám định ADN huyết thống dòng mẹ đã chính thức khẳng định: Đó chính là chị Đặng Thị Kim!

Đầu năm 2010, sau hơn 60 năm đăm đắm nằm lại giữa đại ngàn sương gió miền Trung, người nữ liệt sĩ kiên trung ấy đã được đưa về an nghỉ trọng thể trong lòng đất mẹ Nam Định.

Sự trở về trọn vẹn nghĩa tình ấy không chỉ khép lại một hành trình đợi chờ đằng đẵng của gia đình, mà còn thắp sáng lên một bài học bất tử cho thế hệ hôm nay: Thân xác có thể bị tàn phá bởi đòn thù, nhưng nhân phẩm, khí tiết và tình yêu Tổ quốc của người phụ nữ Việt Nam vĩnh viễn là một tượng đài không bao giờ sụp đổ!