Khi sự thật xúc động hơn mọi trí tưởng tượng

Câu chuyện sinh tử của người lính trong Đừng kể tên tôi được tác giả Phan Thúy Hà viết lại theo một cách đặc biệt. Trong một mùa hè có thời gian, Phan Thúy Hà đã đưa hai con của mình rong ruổi khắp miền Trung quê chị. Gặp những người lính, chị nghe câu chuyện của họ, và kể lại cho độc giả nghe trong cuốn sách nhỏ.

22 câu chuyện không cầu kỳ hoa mỹ, không dựng hình tượng anh hùng, bất tử. Tất cả đều được viết với một giọng kể. Ở đó, nhân vật nào cũng xưng “tôi”. Họ kể câu chuyện đời mình với một yêu cầu: “Đừng kể tên tôi”, bởi họ nghĩ rằng câu chuyện của những “tôi” ấy, trong chiến tranh nơi nào chẳng thế, người lính nào chẳng gặp những gian nan, khốc liệt vậy, và hy sinh mất mát như vậy.

Nhưng chính những câu chuyện cá nhân mang sức mạnh lớn lao của trải nghiệm, của sự thật. Nó nói với độc giả, nhất là thế hệ sau không kinh qua chiến tranh, về sự khốc liệt, sự hy sinh. Sự thật mang tới sự xúc động mà không một trí tưởng tượng, một trang văn hư cấu nào có thể đạt tới.

Sử dụng những câu đơn, ngắn gọn; cách ngắt đoạn nhanh, gấp, như cái cách mà báo chí thông tấn vẫn làm, văn phong của Đừng kể tên tôi vì thế càng tăng thêm độ chân thật.

Dường như Phan Thúy Hà đã gặp những người lính, ghi âm lại, và rồi đưa câu chuyện từ dạng kể thành chữ viết cho nhiều người đọc. Nó mang tới cảm giác tác giả chẳng thêm bớt gì vào đó. Cách làm của Phan Thúy Hà trong Đừng kể tên tôi gợi nhớ tới Chiến tranh không có một khuôn mặt phụ nữ - cuốn sách của tác giả đạt giải Nobel Svetlana Alexievich.

Tuy nhiên, cũng vì đưa ra lời kể tràn từ đầu tới cuối sách, nên Đừng kể tên tôi thiếu đi một thông điệp cốt lõi. Nếu những chuyện ấy được sắp xếp trên một cái khung vững chắc (ví dụ, như câu chuyện của những TNXP ở Hà Tĩnh) sắp xếp lại các chi tiết, câu chuyện, đưa vào chút bút cảnh, thậm chí chú trọng chọn nhân vật theo chủ đích, thì ý nghĩa của sách sẽ còn lâu bền hơn.