Khi tiếng đầu hàng vang lên, nòng súng vẫn hướng về phía trước
Trong ký ức của nhiều người, trưa 30/4/1975 là khoảnh khắc vỡ òa: tiếng radio vang lên lời đầu hàng vô điều kiện, cờ giải phóng tung bay, chiến tranh khép lại. Nhưng với những người lính trực tiếp ở tuyến cơ sở, đặc biệt là lực lượng làm công tác Hoa vận, giây phút ấy không chỉ có niềm vui mà còn là sự tỉnh táo đến tận cùng. Bởi chiến tranh đã dạy họ một điều: địch đầu hàng trên sóng phát thanh chưa đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối ngoài thực địa. Ông Tôn Thạnh Cường (sinh năm 1949), hiện là Ch
Khi tiếng đầu hàng vang lên, nòng súng vẫn hướng về phía trước
Trong ký ức của nhiều người, trưa 30/4/1975 là khoảnh khắc vỡ òa: tiếng radio vang lên lời đầu hàng vô điều kiện, cờ giải phóng tung bay, chiến tranh khép lại. Nhưng với những người lính trực tiếp ở tuyến cơ sở, đặc biệt là lực lượng làm công tác Hoa vận, giây phút ấy không chỉ có niềm vui mà còn là sự tỉnh táo đến tận cùng. Bởi chiến tranh đã dạy họ một điều: địch đầu hàng trên sóng phát thanh chưa đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối ngoài thực địa.
Ông Tôn Thạnh Cường (sinh năm 1949), hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến khối người Hoa TP.HCM, là một trong những nhân chứng như thế.
Từ căn cứ Thanh An – Dầu Tiếng
Tháng 3/1975, bộ phận Hoa vận đóng tại căn cứ Thanh An – Dầu Tiếng do đồng chí Trần Đức (Tư Cao) phụ trách. Một số cán bộ, trong đó có anh Tư Tuấn, đã vào nội thành chuẩn bị cơ sở. Khi thị xã Dầu Tiếng được giải phóng, anh Tư Cao đi họp về và thông báo một mệnh lệnh ngắn gọn nhưng đầy sức nặng: chuẩn bị hành quân.
Đầu tháng 4/1975, toàn đơn vị – gồm nhiều cơ quan hợp thành – rời Dầu Tiếng, hành quân về hướng Tây Ninh. Riêng cơ quan Hoa vận chia làm hai cánh: một đoàn đi bộ do anh Huỳnh Hà phụ trách với 12 đồng chí; đoàn còn lại theo xe quân sự, đi cùng đội hình chủ lực.
Trên đường hành quân, giữa những ngày chiến sự dồn dập, cả đoàn vỡ òa khi nghe radio báo tin Nguyễn Thành Trung, trung úy không quân của chính quyền Sài Gòn, lái máy bay ném bom Dinh Độc Lập rồi bay thẳng về vùng giải phóng. Tin ấy không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là cú đánh mạnh vào tinh thần của đối phương – báo hiệu hồi kết đã rất gần.
Thành lập phân đội giữa cửa ngõ Sài Gòn
Đầu tháng 4/1975, một số cán bộ, chiến sĩ Hoa vận được L71 tuyển chọn, theo đồng chí Mai Chí Thọ (Năm Xuân) tiến vào vùng ven Sài Gòn. Khi đến khu vực Bình Điền – Bình Chánh, đồng chí Năm Nhỏ (Phó L71) quyết định thành lập Phân đội trinh sát – giao liên trực thuộc L71.
Ông Tôn Thạnh Cường được phân công làm Phó Bí thư chi bộ kiêm Phân đội trưởng, đồng chí Hà Cẩn Xương làm Phân đội phó. Lực lượng phân đội gồm cán bộ Hoa vận, Trí vận, Phụ vận – những người từng sống, hoạt động trong nội đô, thông thạo đường sá, địa bàn.
Nhiệm vụ của phân đội rất rõ ràng nhưng cực kỳ hệ trọng: bảo đảm liên lạc thông suốt giữa các đầu mối lãnh đạo trong nội thành với L71 khi chiến sự bùng nổ tại Sài Gòn. Trong giai đoạn “một giờ bằng mười năm” ấy, chỉ cần một điểm nghẽn liên lạc cũng có thể dẫn đến những hệ quả khó lường.
Trưa 30/4: vui mừng nhưng không chủ quan
Sáng 30/4/1975, máy bay địch vẫn còn quần thảo trên bầu trời. Không khí căng thẳng bao trùm. Đến trưa, qua radio, cả đơn vị nghe rõ lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện của Dương Văn Minh, kèm theo lời kêu gọi binh sĩ hạ vũ khí.
Niềm vui trào dâng. Nhưng điều đáng nói là: không ai rời vị trí ngay.
“Lúc đó, anh em mừng lắm, nhưng vẫn thống nhất ém quân, chờ đến chiều mới ra lộ 4,” ông Cường nhớ lại. Quyết định ấy không phải ngẫu nhiên, mà xuất phát từ kinh nghiệm xương máu của Tết Mậu Thân 1968, khi đối phương từng tuyên bố ngừng bắn, rồi bất ngờ phản công, gây nhiều tổn thất.
Vì vậy, dù chiến thắng đã hiện rõ, lực lượng Hoa vận vẫn giữ nguyên đội hình, quan sát kỹ mọi động tĩnh, đề phòng khả năng địch lật lọng, phản kích hoặc gây rối trong những giờ phút cuối cùng.
Chiều tối tiến vào Sài Gòn
Chỉ đến chiều tối 30/4/1975, khi tình hình thực sự ổn định, đơn vị mới rời vị trí, hành quân theo lộ 4 tiến vào Sài Gòn. Hai bên đường, đồng bào ùa ra chào đón, cờ hoa rợp lối. Những cái bắt tay, những ánh mắt rưng rưng, những tiếng gọi “bộ đội về rồi!” khiến bao mệt nhọc tan biến.
Đơn vị được xe buýt đón về Trường Pétrus Ký (nay là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong). Một số anh em khác được bố trí về Ban Hoa vận Thành tại số 203 Phùng Hưng. Tổng cộng, 56 cán bộ, chiến sĩ thuộc đơn vị Hoa vận tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh đã có mặt tại Sài Gòn ngay trong chiều tối ngày lịch sử ấy.
Bài học còn nguyên giá trị
Nhìn lại, ông Tôn Thạnh Cường cho rằng quyết định “địch đầu hàng nhưng quân ta vẫn ém” là một bài học lớn về tư duy quân sự tỉnh táo, không chủ quan trước thời khắc quyết định.
Chiến thắng không chỉ đến từ lòng dũng cảm, mà còn từ sự thận trọng, kỷ luật và khả năng kiểm soát tình huống đến phút cuối cùng. Chính những con người âm thầm như lực lượng Hoa vận – không trực tiếp nổ súng trên tuyến đầu – đã góp phần bảo đảm cho ngày 30/4 diễn ra trọn vẹn, ít đổ máu, đưa Sài Gòn bước sang một trang sử mới trong hòa bình.
