KHI TIẾNG ĐỘNG CƠ THAY TIẾNG TRÂU CÀY

Với Nguyễn Xuân Liêm, tuổi thơ và tuổi trẻ gắn liền với những âm thanh rất đỗi quen thuộc của làng quê Bắc Bộ: tiếng trâu thở phì phò trên ruộng bùn, tiếng lưỡi cày xẻ đất, tiếng gió thổi qua rặng tre đầu làng. Đó là những âm thanh của lao động, của sự cần cù, của nhịp sống chậm rãi và bền bỉ. Nhưng rồi chiến tranh đến, và trong cuộc đời ông, những âm thanh ấy dần được thay thế bằng tiếng động cơ xe tăng gầm vang giữa khói lửa chiến trường.

Sự thay đổi ấy không chỉ là thay đổi về môi trường sống, mà là sự chuyển biến sâu sắc về tư duy, trách nhiệm và bản lĩnh của một con người bước vào thời đại chiến tranh tổng lực.

Sinh ra ở thôn An Liêm, xã Thăng Long, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình (nay là xã Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên), Nguyễn Xuân Liêm lớn lên trong gia đình thuần nông. Từ nhỏ, ông đã quen với việc dắt trâu ra đồng, theo cha học cách cày bừa, đắp bờ, be mương. Con trâu đối với người nông dân không chỉ là tài sản, mà là bạn lao động, là “đầu cơ nghiệp”. Tiếng trâu cày vì thế gắn bó với tuổi thơ ông như một phần máu thịt.

Những năm tháng ấy dạy cho Nguyễn Xuân Liêm sự kiên nhẫn và tinh thần trách nhiệm. Làm ruộng không cho phép cẩu thả. Một đường cày lệch có thể ảnh hưởng đến cả thửa ruộng. Một ngày lơ là có thể mất cả mùa vụ. Những bài học tưởng chừng giản dị ấy lại trở thành nền tảng quan trọng cho cuộc đời binh nghiệp sau này của ông.

Khi nhập ngũ năm 1965, rồi chuyển sang Binh chủng Tăng thiết giáp năm 1972, Nguyễn Xuân Liêm bước vào một thế giới hoàn toàn khác. Thay vì cầm cày, ông cầm cần lái. Thay vì nghe tiếng trâu thở đều đều, ông phải làm quen với tiếng động cơ xe tăng ầm vang, rung chuyển cả mặt đất. Thay vì nhìn màu xanh của lúa, ông đối diện với khói đạn, với những mục tiêu quân sự cần tiêu diệt.

Lần đầu bước vào khoang xe tăng, Nguyễn Xuân Liêm không khỏi bỡ ngỡ. Không gian chật hẹp, nóng bức, mùi dầu mỡ nồng nặc, tiếng máy nổ chát chúa khiến người mới vào dễ choáng váng. Nhưng chỉ sau một thời gian huấn luyện, ông dần thích nghi và tìm thấy sự quen thuộc kỳ lạ.

“Tôi nghĩ xe tăng cũng giống như con trâu ở quê,” ông từng nói vui với đồng đội. “Muốn nó chạy tốt thì phải hiểu nó, chăm nó, và phối hợp với nó.”

Chính cách so sánh mộc mạc ấy lại phản ánh rất rõ tư duy của người lính xuất thân từ nông thôn. Nguyễn Xuân Liêm không coi xe tăng là thứ xa lạ, mà coi đó là công cụ để hoàn thành nhiệm vụ, là phương tiện gắn bó với mình trong suốt những năm tháng chiến tranh.

Trong mỗi kíp xe, sự phối hợp giữa các thành viên là yếu tố sống còn. Chỉ cần một người mất bình tĩnh hoặc sai sót, cả kíp xe có thể trả giá bằng mạng sống. Với bản tính cẩn trọng của người làm ruộng, Nguyễn Xuân Liêm luôn chú trọng huấn luyện, rèn luyện sự ăn ý giữa các thành viên, từ lái xe, pháo thủ đến nạp đạn.

Chiến trường miền Đông Nam Bộ khắc nghiệt hơn rất nhiều so với cánh đồng quê hương. Xe tăng phải cơ động trong rừng rậm, vượt qua những con đường bị bom cày xới, đối mặt với hỏa lực chống tăng của đối phương. Trong những tình huống ấy, tiếng động cơ không chỉ là âm thanh của máy móc, mà là nhịp đập của sự sống và cái chết.

Có những lúc xe tăng bị trúng đạn, động cơ khựng lại giữa làn đạn dày đặc. Trong khoảnh khắc căng thẳng ấy, Nguyễn Xuân Liêm vẫn giữ được sự bình tĩnh. Ông ra lệnh rõ ràng, dứt khoát, giúp kíp xe xử lý tình huống, thoát hiểm hoặc tiếp tục chiến đấu khi có thể.

Ông từng chia sẻ rằng, chính những năm tháng làm ruộng đã giúp ông không hoảng loạn trước khó khăn. “Trời mưa to, nước ngập, lúa có thể chết, nhưng người làm ruộng không được bỏ ruộng. Đánh giặc cũng vậy, gặp khó không được bỏ trận địa.”

Đỉnh cao của sự chuyển đổi từ tiếng trâu cày sang tiếng động cơ xe tăng thể hiện rõ trong trận đánh thị xã Phước Long đầu năm 1975. Khi chỉ còn lại một xe tăng 363 với lượng đạn hạn chế, Nguyễn Xuân Liêm vẫn quyết định tiếp tục tiến công. Quyết định ấy không phải là sự liều lĩnh mù quáng, mà là kết quả của quá trình rèn luyện tư duy trách nhiệm: đã nhận nhiệm vụ thì phải làm đến cùng.

Tiếng động cơ xe tăng 363 gầm vang giữa trung tâm thị xã Phước Long không chỉ là âm thanh của một cỗ máy chiến tranh, mà là tiếng nói của ý chí con người – ý chí được nuôi dưỡng từ những cánh đồng lúa quê hương.

Sau chiến tranh, khi trở về quê, Nguyễn Xuân Liêm lại nghe thấy tiếng trâu cày trên những thửa ruộng đã hồi sinh. Tiếng động cơ xe tăng lùi vào ký ức, nhưng bài học từ những năm tháng ấy vẫn còn nguyên giá trị. Ông hiểu rằng, dù ở thời bình hay thời chiến, con người vẫn cần sự bền bỉ, trách nhiệm và tinh thần làm việc đến cùng – những phẩm chất đã theo ông từ cánh đồng lúa đến chiến trường.

“Khi tiếng động cơ thay tiếng trâu cày,” ông nói, “tôi chỉ đổi công việc, chứ không đổi lý tưởng. Làm ruộng hay làm lính, cũng đều là để bảo vệ và xây dựng quê hương.”