Khi tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc vang vọng

Sinh ra và lớn lên giữa vùng quê chiêm trũng Nam Định, nơi có những cánh đồng lúa bát ngát và truyền thống văn chương bám sâu vào mảnh đất quê hương, chàng thanh niên Nguyễn Đức Mậu mang trong mình một tâm hồn tinh tế và giàu cảm xúc. Nhưng khi tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc vang lên giữa những năm tháng sục sôi nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, người thanh niên ấy đã gác lại những vần thơ êm đềm, gác lại giấc mơ tuổi trẻ nơi giảng đường để khoác lên mình chiếc áo lính xanh màu lá.
​Bước chân vào mặt trận khốc liệt, ông đối diện với một hiện thực tàn khốc của "thời hoa lửa". Đó không phải là những trang sách lãng mạn, mà là những cuộc hành quân ròng rã xẻ dọc dãy Trường Sơn, là những trận B-52 rải thảm cày xới nát cả núi rừng, là những cơn sốt rét lạnh thấu xương tủy. Giữa tọa độ chết ấy, ranh giới giữa sự sống và cái chết vô cùng mong manh. Hồi tưởng về những năm tháng máu lửa ấy, ký ức của người lính già vẫn vẹn nguyên sự xót xa: "Tôi đã tận mắt chứng kiến những người đồng đội mới đêm qua còn chia nhau ngụm nước suối, nhường nhau nửa điếu thuốc lá nhăn nheo, vậy mà sáng hôm sau đã vĩnh viễn nằm lại dưới lớp đất lạnh. Tuổi thanh xuân của chúng tôi bị bủa vây trong cái chảo lửa tàn khốc của chiến tranh, nơi cái chết có thể đến vào bất cứ giây phút nào."
​Thế nhưng, chính giữa biển lửa khốc liệt đó, đóa "hoa" của tình đồng chí và tâm hồn thi ca lại nở rộ rực rỡ nhất. Không có bàn làm việc, không có giấy trắng mực thơm, Nguyễn Đức Mậu làm thơ ngay dưới giao thông hào ngập ngụa bùn đất. Những vần thơ được viết vội vã dưới ánh sáng lóe lên của pháo sáng địch, cẩn thận chép lại trên những vỏ bao thuốc lá hay mảnh giấy ố vàng bọc lương khô. Thơ của ông vắt ra từ máu và nước mắt. "Tôi viết trong tiếng gầm gào của đạn bom, viết bằng nỗi đau xé ruột khi phải tự tay vuốt mắt cho những người anh em vừa ngã vào lòng mình," lời tự sự ấy như vọng về từ quá khứ, khắc họa chân thực tâm thế của người nghệ sĩ khoác áo lính.
​Một trong những ký ức ám ảnh và bi tráng nhất đã kết tinh thành thi phẩm để đời “Nấm mộ và cây trầm”. Câu chuyện kể về một người đồng đội trẻ tuổi ngã xuống giữa rừng sâu. Không có hòm ván, không có nhang khói, những người lính chỉ có thể gạt nước mắt, đắp cho bạn một nấm mộ đất đơn sơ giữa đại ngàn. Lạ kỳ thay, nơi người lính ấy nằm xuống, một cây trầm hương vươn lên xanh tốt, tỏa hương thơm ngát. Đứng trước cảnh tượng ấy, trái tim nhà thơ nghẹn lại: "Tôi đứng lặng trước nấm mộ bạn, nghe mùi hương trầm thoang thoảng lẫn trong mùi khét lẹt của thuốc súng. Cây trầm ấy phải chăng là hóa thân của bạn tôi, của những linh hồn tuổi hai mươi chưa bao giờ chết?" Thể xác dẫu tan vào đất mẹ, nhưng lý tưởng và tâm hồn trong sáng của các anh vẫn mãi mãi ngát hương.
​Câu chuyện của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu và những người đồng đội là minh chứng hùng hồn cho một thế hệ thanh niên đã sống, chiến đấu và hy sinh trọn vẹn. Dẫu đi qua muôn vàn giông tố, tâm hồn những người con thanh niên Việt Nam vẫn luôn giữ được sự hào hoa, kiên cường, hóa thành những tượng đài bất tử truyền lửa cho muôn đời sau.