Khí tiết bất khuất "Thà làm quỷ nước Nam" của Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng

Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng (1259 – 1285) là một danh tướng kiệt xuất thuộc tôn thất nhà Trần, dòng dõi trực hệ của vua Lê Đại Hành. Cha ông là Lê Phụ Trần (Lê Tần), danh tướng có công cứu giá vua Trần Thái Tông trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất (1258) nên được ban quốc tính họ Trần. Nhờ tài năng văn võ song toàn, Trần Bình Trọng được vua nhận làm phò mã, kết duyên cùng Công chúa Thụy Bảo và được phong tước Bảo Nghĩa Vương, thuộc hàng tước vị cao nhất thời bấy giờ.

Khi hơn 50 vạn quân Nguyên - Mông do Trấn Nam Vương Thoát Hoan chỉ huy tràn sang xâm lược Đại Việt lần thứ hai vào đầu năm 1285, Trần Bình Trọng được Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn và hai vua Trần giao nhiệm vụ chốt giữ vùng bãi Đà Mạc (Thiên Mạc). Nhiệm vụ chiến lược của ông là bằng mọi giá phải cầm chân đại quân giặc nhằm bảo đảm cho Thượng hoàng Trần Thánh Tông và Vua Trần Nhân Tông rút lui an toàn theo đường sông Hồng về Thiên Trường.

Trong trận huyết chiến không cân sức tại bãi Đà Mạc, Trần Bình Trọng đã chỉ huy binh sĩ chiến đấu kiên cường, tả xung hữu đột giữa trùng vây địch để kéo dài thời gian. Khi bị kiệt sức và sa vào tay giặc, biết ông là vị tướng tài ba dòng dõi hoàng tộc, tướng giặc Thoát Hoan tìm mọi cách vừa dọa nạt vừa dụ dỗ bằng chức tước và vinh hoa phú quý. Giặc hỏi ông có muốn làm vương đất Bắc không, Trần Bình Trọng đã điềm đạm phanh ngực, dõng dạc thét lớn câu nói bất hủ: "Ta thà làm quỷ nước Nam, chứ không thèm làm vương đất Bắc". Không thể khuất phục được lòng trung nghĩa tuyệt đối của ông, quân Nguyên đã sát hại Trần Bình Trọng vào ngày 26 tháng 2 năm 1285 khi ông mới 26 tuổi. Sự hy sinh oanh liệt của ông đã thắp sáng Hào khí Đông A, thôi thúc quân dân nhà Trần tiến lên đập tan quân xâm lược.