Khí tiết bất khuất trước máy chém – Lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh và ngọn lửa phong trào công nhân Hải Phòng
Nguyễn Đức Cảnh (1908–1932) sinh ra trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước tại huyện Thụy Anh (nay là huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình). Tuy nhiên, toàn bộ sự nghiệp hoạt động cách mạng đỉnh cao và lẫy lừng nhất của ông lại gắn chặt với dải đất Hải Phòng – nơi được coi là cái nôi của giai cấp công nhân Việt Nam. Nhận thức rõ Hải Phòng là trung tâm công nghiệp Cảng biển lớn nhất Bắc Kỳ bấy giờ, nơi tập trung hàng vạn thợ thuyền, công nhân xi măng, thợ máy bị thực dân Pháp bóc lột dã man, Nguyễn Đức Cảnh đã trực tiếp "vô sản hóa", hòa mình vào đời sống lam lũ của công nhân Cảng, Nhà máy Xi măng Hải Phòng và Nhà máy Cửa Cấm để tuyên truyền, giác ngộ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin.
Với tài năng tổ chức thiên bẩm và tinh thần nhiệt huyết vô bờ bến, tháng 3/1929, ông tham gia thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên tại số nhà 5D Hàm Long (Hà Nội). Đến tháng 7/1929, tại Hà Nội, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã chủ trì Hội nghị thành lập Tổng Công hội đỏ Bắc Kỳ (tổ chức tiền thân của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam ngày nay) và vinh dự được bầu làm Hội trưởng đầu tiên. Tháng 2/1930, ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập dưới sự chủ trì của Nguyễn Ai Quốc, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được chỉ định làm Bí thư Thành ủy đầu tiên của Đảng bộ Hải Phòng. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông, hàng loạt cuộc đấu tranh quy mô lớn của công nhân Xi măng, công nhân Cảng Hải Phòng đã nổ ra rầm rộ, giáng những đòn nặng nề vào bộ máy cai trị thực dân.
Cuối năm 1930, trước yêu cầu cấp bách của phong trào cách mạng, Trung ương Đảng điều động đồng chí Nguyễn Đức Cảnh vào tăng cường cho Xứ ủy Trung Kỳ để trực tiếp chỉ đạo Phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh. Tháng 4/1931, tại Vinh, do sự phản bội của kẻ gian, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp bắt giữ. Biết ông là một lãnh tụ chốt yếu của Đảng, kẻ thù đã dùng mọi thủ đoạn tra tấn dã man nhất – từ kẹp điện, rạch thịt, đến dụ dỗ bằng tiền tài, chức gậy – nhằm đập tan ý chí người cộng sản trẻ tuổi. Mặc dù vậy, Nguyễn Đức Cảnh vẫn giữ vững khí tiết kiên cường, không đốm giọt khai báo. Cuối cùng, Hội đồng án Pháp đã tuyên phạt ông mức án tử hình.
Những ngày tháng cuối cùng nằm trong gông cùm tại phòng giam án chém Khám lớn Hải Phòng, đối mặt với cái chết rình rập từng giờ, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh vẫn thể hiện một tinh thần bình thản và ý chí cách mạng phi thường. Ông tận dụng từng giây phút còn lại của cuộc đời để tập trung trí tuệ viết nên cuốn tài liệu "Công nhân" – một tác phẩm lý luận vô giá về con đường phát triển của phong trào công nhân Việt Nam. Rạng sáng ngày 31 tháng 7 năm 1932, trước máy chém tàn bạo của kẻ thù tại pháp trường Hải Phòng, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh cùng người đồng chí Hồ Ngọc Lẫm đã uy nghi bước lên ngẩng cao đầu, hô vang các khẩu hiệu cách mạng bất tử trước khi trút hơi thở cuối cùng, khi mới vừa tròn 24 tuổi xuân.
Sự hy sinh lẫm liệt và khí tiết cách mạng kiên trung, sáng ngời của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh đã trở thành biểu tượng bất tử của phong trào công nhân và Đảng bộ Hải Phòng. Tấm gương của ông tiếp thêm sức mạnh cho hàng triệu người lao động bước tiếp trên con đường đấu tranh giải phóng dân tộc. Tên tuổi của vị Bí thư Thành ủy đầu tiên mãi mãi được nhân dân thành phố Cảng trân trọng khắc ghi và đặt cho những con đường, trường học tráng lệ nhất hôm nay.
