Khí tiết người con đất Quãng

I. Gốc rễ từ mảnh đất Ngũ Hành Sơn

Thái Phiên (hiệu Nam Xương) sinh năm 1882 tại làng Nghi An, nay thuộc phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học, giữa lúc đất nước đang rên xiết dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, tâm hồn của người thiếu niên Thái Phiên đã sớm thấm đẫm nỗi đau mất nước và tinh thần tự tôn dân tộc.

Không chọn con đường quan lộ để hưởng vinh hoa phú quý, Thái Phiên sớm dấn thân vào con đường cách mạng. Ông là một trong những lãnh đạo chủ chốt của phong trào Duy Tân tại Quảng Nam và là linh hồn của Việt Nam Quang phục hội tại miền Trung. Với trí tuệ sắc sảo và khả năng diễn thuyết lôi cuốn, ông đã thức tỉnh biết bao thanh niên thời bấy giờ về trách nhiệm với non sông.

II. Cuộc gặp gỡ định mệnh và mưu đồ đại sự

Lịch sử Việt Nam những năm đầu thế kỷ XX ghi dấu một sự kiện hy hữu: Cuộc vận động khởi nghĩa năm 1916 do Thái Phiên và Trần Cao Vân lãnh đạo, với sự tham gia của chính vị vua yêu nước Duy Tân.

Thái Phiên với tầm nhìn chiến lược đã nhận ra rằng: Để đánh đuổi thực dân Pháp, cần phải có sự kết hợp giữa sức mạnh nhân dân và tính chính thống của triều đình. Ông đã bí mật tiếp cận vua Duy Tân – một vị vua trẻ tuổi nhưng mang trong mình dòng máu quật cường của dân tộc. Trong những cuộc gặp gỡ kín đáo tại kinh thành Huế, Thái Phiên đã cùng nhà vua bàn định kế hoạch tổng khởi nghĩa, nhằm giành lại độc lập cho Tổ quốc khi thực dân Pháp đang sa lầy trong Thế chiến thứ nhất.

III. Khúc tráng ca trên núi Ngũ Phong

Kế hoạch khởi nghĩa được chuẩn bị cực kỳ công phu và bí mật. Thái Phiên là người trực tiếp soạn thảo hịch khởi nghĩa, tổ chức mua sắm vũ khí và xây dựng mạng lưới liên lạc khắp các tỉnh miền Trung.

Tuy nhiên, do sự phản bội của kẻ nội gián, kế hoạch đã bị bại lộ vào giờ chót (đêm mùng 3 rạng sáng mùng 4 tháng 5 năm 1916). Thái Phiên cùng Trần Cao Vân bị giặc bắt khi đang phò tá vua Duy Tân rời kinh thành.

Khí tiết trước máy chém: Trước những lời dụ dỗ và tra tấn dã man của thực dân Pháp, Thái Phiên vẫn giữ vững khí tiết của một bậc sĩ phu. Ông không hề run sợ, không hề khai báo bất cứ thông tin nào làm hại đến đồng chí. Ngày 17/5/1916, tại bãi chém An Hòa (Huế), ông cùng Trần Cao Vân đã hiên ngang bước lên pháp trường.

Trước khi hy sinh, ông vẫn kịp để lại những lời thơ đầy chí khí, khẳng định rằng dù thân xác có mất đi nhưng tinh thần yêu nước sẽ mãi trường tồn cùng sông núi. Cái chết của ông là một nốt nhạc bi tráng trong bản hùng ca giữ nước của dân tộc, gieo mầm cho những phong trào cách mạng về sau.

IV. Tấm gương sáng giữa lòng thành phố biển

Ngày nay, tên của cụ Thái Phiên được đặt cho nhiều đường phố, trường học tại Đà Nẵng. Hình ảnh cụ không chỉ là một phần của lịch sử mà đã trở thành biểu tượng cho tính cách của con người Đất Quảng: Trung dũng – Kiên cường – Trọng nghĩa.

Cụ là minh chứng cho việc tri thức phải đi đôi với hành động, học vấn phải phục vụ nhân dân. Đối với cụ, cái chết vì đại nghĩa còn cao quý hơn cuộc sống quỵ lụy quân thù.