Khí Tiết Sĩ Phu Phạm Thận Duật Nơi Làng Quê Yên Mạc
Ngược dòng lịch sử về những ngày đầu dân tộc chìm trong bóng đêm thực dân Pháp, mảnh đất Ninh Bình đã sinh ra những con người thà chết chứ nhất định không chịu khuất phục làm nô lệ. Cụ Phạm Thận Duật, sinh năm 1825 tại làng Yên Mô Thượng, xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, là một danh nhân văn hóa, đồng thời là một sĩ phu yêu nước kiên trung bậc nhất thời bấy giờ.
Làm quan dưới triều Nguyễn, thấu hiểu nỗi khổ của nhân dân, cụ luôn giữ lòng thanh liêm. Khi thực dân Pháp bộc lộ dã tâm cướp nước ta, Phạm Thận Duật là một trong những vị đại thần đầu tiên kiên quyết đi theo con đường chủ chiến, nhiệt thành ủng hộ và phát động phong trào Cần Vương chống Pháp. Bọn giặc Pháp đã tìm đủ mọi cách dụ dỗ, mua chuộc ông bằng danh lợi, của cải, nhưng Phạm Thận Duật đã kiên quyết khước từ mọi đặc ân nhơ bẩn đó. Tức giận trước khí tiết rạng ngời của người con Yên Mô, giặc Pháp đã đày ông ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo, và sau đó tàn độc hơn, chúng tiếp tục kết án lưu đày ông tận hòn đảo Tahiti hoang vắng xa xôi.
Trên chuyến tàu lưu đày lênh đênh giữa biển khơi mù mịt, mang trong mình căn bệnh tiểu đường trầm trọng cộng với nỗi đau mất nước giằng xé tâm can, cụ Phạm Thận Duật đã trút hơi thở cuối cùng vào ngày 23/10/1885. Thi hài ông nằm lại giữa lòng đại dương lạnh lẽo, nhưng tinh thần bất khuất của cụ vẫn mãi là ngọn lửa thiêng, là cội nguồn sức mạnh và lòng tự hào to lớn cho lớp lớp thanh niên Ninh Bình vững bước trong công cuộc kiến thiết quê hương
