KHI TRẦN HƯNG ĐẠO NÓI “NĂM NAY GIẶC DỄ ĐÁNH”

Có những câu nói trong lịch sử trở nên nổi tiếng bởi chúng xuất hiện vào đúng thời điểm và thể hiện rõ bản lĩnh của người nói, trong đó có nhận định của Trần Hưng Đạo trước cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết sau hai lần kháng chiến thắng lợi, khi quân Nguyên chuẩn bị tiến hành cuộc xâm lược mới, Trần Quốc Tuấn tiếp tục giữ trách nhiệm tổng chỉ huy quân đội và thể hiện sự chủ động, bình tĩnh; khi quân Nguyên tiến đến biên giới, ông nhận định: “Năm nay giặc đến dễ đánh”. Nếu đặt câu nói ấy trong hoàn cảnh lịch sử, chúng ta sẽ thấy nó không phải sự chủ quan. Quân Nguyên lúc đó vẫn là một đối thủ rất mạnh. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, cuối năm 1287, quân Nguyên tổ chức một cuộc tiến công lớn vào Đại Việt với nhiều đạo quân từ các hướng. Đứng trước một lực lượng như vậy, nếu chỉ nhìn vào số lượng, người ta hoàn toàn có thể lo sợ. Nhưng Trần Hưng Đạo nhìn vào một yếu tố khác: tương quan thực tế giữa hai bên sau những lần đối đầu trước. Quân Đại Việt đã có kinh nghiệm chiến đấu với đối phương, trong khi quân Nguyên phải tiến hành một cuộc viễn chinh mới, phải di chuyển xa, phụ thuộc vào hậu cần và phải đối mặt với một vùng đất mà người Đại Việt hiểu rõ hơn rất nhiều. Đây chính là điểm quan trọng trong tư duy của một nhà quân sự. Người chỉ huy không thể chỉ nhìn vào sức mạnh bề ngoài. Phải nhìn cả những yếu tố làm nên khả năng chiến đấu thực tế. Sau hai lần thất bại, quân Nguyên không còn ở trạng thái hoàn toàn chưa biết gì về Đại Việt, nhưng chính những thất bại trước đó cũng tạo nên những khó khăn về tinh thần và tâm lý. Trong khi đó, quân Đại Việt đã tích lũy kinh nghiệm. Sự tự tin của Trần Hưng Đạo vì thế dựa trên một quá trình chuẩn bị. Ông không nói rằng đối phương yếu, mà hiểu rằng đối phương dù mạnh vẫn có những điểm yếu có thể khai thác. Điều này rất khác với sự chủ quan. Chủ quan là coi thường đối phương mà không chuẩn bị. Còn tự tin của một người chỉ huy giỏi là biết đối phương mạnh ở đâu, yếu ở đâu và mình cần làm gì. Trong cuộc kháng chiến năm 1288, cách đánh của quân Đại Việt cho thấy rõ tư duy ấy. Quân Trần không cố gắng tiêu diệt toàn bộ lực lượng đối phương trong một trận duy nhất ngay từ đầu. Họ từng bước làm suy yếu quân Nguyên, đặc biệt đánh vào vấn đề hậu cần và đường vận chuyển. Khi quân Nguyên lâm vào khó khăn, việc rút quân trở thành lựa chọn bắt buộc. Chính lúc đó, Bạch Đằng trở thành nơi quyết định. Trần Hưng Đạo hiểu rằng một đội quân đang rút lui không giống một đội quân đang tiến công. Tinh thần, đội hình và khả năng chủ động của họ đều khác. Vì vậy, thời cơ phải được lựa chọn chính xác. Những bãi cọc trên sông Bạch Đằng chỉ phát huy tác dụng khi kết hợp với đúng thời điểm thủy triều và sự phối hợp giữa các lực lượng. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác nhận trận Bạch Đằng năm 1288 là một chiến thắng lớn, góp phần quyết định làm thất bại cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên. Câu chuyện về nhận định “giặc dễ đánh” vì vậy không nên được hiểu đơn giản là một câu nói thể hiện sự gan dạ. Nó thể hiện một cách nhìn chiến lược. Trần Hưng Đạo không đánh giá chiến tranh bằng cảm xúc mà bằng những điều kiện cụ thể. Ông hiểu sức mạnh của đối phương nhưng đồng thời hiểu rõ sức mạnh của quân Đại Việt. Và quan trọng nhất, ông biết rằng nếu chuẩn bị tốt, một đội quân nhỏ hơn vẫn có thể tạo ra chiến thắng trước một đối thủ mạnh hơn. Đó là sự tự tin được xây dựng từ tri thức, kinh nghiệm và bản lĩnh.