KHI TRUNG TÁ HÀ THỊ LAN KỂ LẠI BỐN THÁNG TRƯỜNG SƠN
Trong phóng sự 'Công an chi viện miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – Bài 2: Những câu chuyện chưa kể' của Báo Nhân Dân, Trung tá Hà Thị Lan xuất hiện với tư cách một nhân chứng từng trực tiếp tham gia chi viện. Khi kể về mình, bà không bắt đầu bằng chức vụ hay một thành tích được tặng thưởng. Bà nhớ trước hết chuyện xin đi khi đã có người yêu.
Rồi bà nhắc đến con đường Trường Sơn. Bốn tháng hành quân, bốn tháng nằm viện, những cơn sốt rét tái phát nhiều lần: từng chi tiết được kể ngắn gọn nhưng nối lại thành một phần đời. Người nghe có thể hình dung khoảng cách rất lớn giữa quyết định tình nguyện của một cô gái hai mươi mốt tuổi và lúc người ấy thực sự ngồi vào công việc tại chiến trường.
Phóng sự cũng ghi nhận nhiệm vụ bà đảm nhận là dịch thư từ và điện tín. Đặc biệt, những bức thư báo tin đồng đội hy sinh khiến bà xúc động sâu sắc. Trong một bài viết có nhiều nhân chứng khác nhau, phần lời kể của Hà Thị Lan không dài, nhưng có đủ những dấu mốc riêng để người đọc nhận ra bà giữa rất nhiều người từng đi chi viện.
Không có bằng chứng công khai cho thấy bà trực tiếp vận hành một máy thông tin vô tuyến cụ thể. Vì thế, khi kể câu chuyện của bà, cần giữ đúng công việc mà nhân chứng xác nhận: xử lý, dịch thư và điện tín. Công việc ấy nằm trong hệ thống thông tin an ninh, nhưng không nên gán cho bà một chức trách kỹ thuật chưa được tài liệu chứng minh.
Những năm gần đây, khi các cơ quan báo chí ghi lại hồi ức cựu cán bộ công an chi viện, nhiều câu chuyện từng chỉ được kể trong phạm vi đồng đội đã đến với người đọc rộng rãi hơn. Hà Thị Lan là một trong những nhân chứng như thế. Bà không cần một tình tiết được tô đậm để câu chuyện trở nên đáng nhớ. Chỉ riêng việc đi bộ bốn tháng rồi nằm viện bốn tháng đã đủ cho thấy sự khắc nghiệt của chuyến đi.
Trong lời kể của người phụ nữ sinh năm 1948, chiến tranh hiện ra qua một con đường, một căn bệnh và những bức thư. Những sự kiện ấy không tạo thành mười trận đánh khác nhau, nhưng là những lát cắt thật của một cuộc đời. Khi được ghi lại thành văn bản, chúng giúp người đọc biết thêm một gương mặt trong lực lượng công an chi viện, người đã trải qua tuổi trẻ ở Trường Sơn và làm việc âm thầm với thông tin chiến trường.
