Khi Trung ương phải di chuyển liên tục

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Việt Bắc là trung tâm lãnh đạo của cả nước. Nhưng đó không phải là một “thủ đô” yên ổn. Địch luôn tìm cách phát hiện và tiêu diệt cơ quan đầu não của cách mạng. Vì thế, có những thời kỳ Trung ương Đảng và Chính phủ phải di chuyển liên tục giữa núi rừng Việt Bắc để bảo toàn lực lượng.

Một cán bộ lão thành từng kể với tôi rằng, có những tháng ông chưa kịp nhớ tên bản mới thì đã nhận lệnh chuyển địa điểm khác.

Buổi sáng còn làm việc ở một lán bên suối, chiều đã phải thu dọn tài liệu, máy chữ, bản đồ, gạo muối để lên đường. Mọi thứ đều gọn nhẹ đến mức có thể gùi trên lưng hoặc buộc vào xe đạp thồ.

Điều được ưu tiên cao nhất không phải quần áo hay đồ dùng cá nhân, mà là tài liệu và liên lạc.

Ông nhớ một đêm mưa năm 1947. Tin báo địch có thể mở cuộc càn lớn vào khu vực cơ quan đang đóng. Lệnh di chuyển được truyền đi rất nhanh nhưng rất khẽ. Không tiếng còi, không tiếng gọi lớn. Mỗi tổ tự chuẩn bị theo phương án đã định.

Trong ánh đèn dầu che kín, cán bộ gói tài liệu vào túi vải dầu. Máy chữ được tháo ra bọc cẩn thận. Có người chỉ kịp ăn nắm cơm nguội rồi lên đường.

Bác Hồ cũng di chuyển cùng cơ quan như mọi người. Nhiều nhân chứng kể rằng, Người luôn nhắc:

— Đi gọn, đi bí mật, không để ảnh hưởng đến dân.

Đêm ấy, đoàn người lặng lẽ rời lán cũ. Mưa rừng rơi lộp bộp trên lá cây. Đường trơn, nhiều đoạn phải bám vào rễ cây mà đi. Không ai biết chính xác bao giờ mới quay lại nơi vừa rời đi.

Một cán bộ trẻ lúc đó hỏi đồng chí đi bên cạnh:

— Mình cứ chuyển mãi thế này có làm việc được không?

Người kia đáp:

— Còn giữ được Trung ương là còn giữ được cuộc kháng chiến.

Câu nói ấy theo ông suốt đời.

Có những lần vừa dựng xong lán mới thì lại nhận tin phải chuyển tiếp. Anh em đùa vui gọi đó là “làm nhà một đêm”. Nhưng trong tiếng cười vẫn có sự căng thẳng của những người luôn sống trong tình trạng sẵn sàng cơ động.

Tôi đặc biệt xúc động trước câu chuyện về một bà mẹ người Tày. Thấy cơ quan chuyển đến bản mình, bà cùng dân bản giúp dựng lán, gùi nước, mang rau và ngô đến cho cán bộ. Chỉ ít ngày sau, cơ quan lại phải chuyển đi.

Bà tiễn đoàn cán bộ ra đầu bản rồi nói:

— Các chú đi đâu dân cũng theo cách mạng.

Một câu nói mộc mạc nhưng chứa đựng sức mạnh lớn lao của lòng dân.

Trong hoàn cảnh di chuyển liên tục, công việc vẫn không được gián đoạn. Các cuộc họp Trung ương, chỉ thị gửi ra mặt trận, công tác ngoại giao, tài chính, quân sự… tất cả vẫn phải tiến hành giữa rừng núi.

Một cán bộ văn phòng kể rằng, có hôm đang đánh máy văn kiện thì nghe báo động. Mọi người lập tức gói máy, ôm tài liệu chạy sang địa điểm dự phòng. Đến nơi, việc đầu tiên không phải nghỉ ngơi mà là trải giấy ra viết tiếp phần còn dang dở.

Chính sự kiên trì ấy đã giữ cho bộ máy lãnh đạo hoạt động liên tục trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn.

Năm 1947, khi thực dân Pháp mở cuộc tấn công lớn lên Việt Bắc nhằm “đánh nhanh thắng nhanh”, việc Trung ương cơ động linh hoạt đã góp phần quan trọng làm thất bại âm mưu của địch. Chúng không thể bắt được cơ quan đầu não, còn lực lượng kháng chiến thì ngày càng trưởng thành.

Nhiều năm sau, người cán bộ lão thành nói với tôi:

— Điều kỳ lạ là dù phải chuyển chỗ luôn, chúng tôi không thấy mình chạy trốn. Chúng tôi chỉ đang giữ cho ngọn lửa kháng chiến không bị dập tắt.

Khi kể lại câu chuyện “Khi Trung ương phải di chuyển liên tục”, tôi hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết trong những hội trường lớn. Có những quyết định làm thay đổi vận mệnh dân tộc được bàn bạc trong những căn lán vừa dựng xong giữa rừng, dưới ánh đèn dầu và trong tiếng mưa đêm.

Sự cơ động ấy không phải dấu hiệu của yếu đuối, mà là biểu hiện của bản lĩnh, trí tuệ và ý chí bảo vệ lực lượng cách mạng đến cùng.

Và phía sau những bước chân âm thầm của Trung ương năm ấy luôn có một chỗ dựa vững chắc: núi rừng Việt Bắc và lòng dân Việt Bắc.