KHI TUỔI TRẺ ĐỨNG TRƯỚC MỘT LỰA CHỌN

Tuổi trẻ thường gắn với những ước mơ, những dự định và khát vọng về một cuộc sống bình yên. Nhưng với Đặng Thùy Trâm, tuổi trẻ của chị lại đứng trước một lựa chọn khác: giữa cuộc sống riêng và trách nhiệm với đất nước, giữa những điều thân thuộc nơi hậu phương và chiến trường đầy gian khó. Là một bác sĩ trẻ được đào tạo bài bản, chị có một tương lai rộng mở phía trước. Thế nhưng, giữa những năm tháng chiến tranh, chị đã lựa chọn lên đường, mang kiến thức, lòng nhiệt huyết và sức trẻ của mình đến nơi những người bị thương đang cần được cứu chữa.

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942, trong một gia đình trí thức tại Hà Nội. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa, mẹ là dược sĩ và giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Lớn lên trong môi trường gia đình coi trọng tri thức và nghề nghiệp y khoa, chị sớm có điều kiện tiếp xúc với những giá trị của lòng nhân ái, sự tận tâm và trách nhiệm đối với con người.

Nhưng điều đáng nói nhất về Đặng Thùy Trâm không chỉ là chị đã có một xuất phát điểm tốt, mà là cách chị lựa chọn con đường mình sẽ đi khi đất nước bước vào những năm tháng khốc liệt của chiến tranh. Chính lựa chọn ấy đã đưa một nữ bác sĩ trẻ rời xa cuộc sống bình thường để đến với chiến trường – nơi tuổi trẻ, lý tưởng và trách nhiệm của chị được thử thách qua từng ngày.

Tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội năm 1966 với tấm bằng loại ưu, người trí thức trẻ ấy đứng trước lựa chọn đầu tiên mang tính bước ngoặt của cuộc đời: Ở lại Thủ đô làm việc trong các bệnh viện lớn, tận hưởng thanh xuân êm đềm, hay dấn thân vào miền Nam ruột thịt đang cuồn cuộn trong khói lửa chiến tranh?

Đối với Đặng Thùy Trâm, tri thức và nghề y không phải để mưu cầu vinh hoa phú quý cho cá nhân. Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, người con gái Hà Nội mang trong mình lý tưởng sống trong sáng đã đưa ra quyết định quả cảm: Lựa chọn từ bỏ sự bình yên cá nhân, viết đơn tình nguyện xung phong vào nơi tuyến lửa.

Tháng 3 năm 1967, chị nhận nhiệm vụ phụ trách Bệnh xá Đức Phổ — nơi được xem là một trong những vùng đất lửa hiểm nguy nhất bấy giờ. Bỏ lại sau lưng sự êm đềm của Thủ đô, chị bước vào một thế giới mà ranh giới giữa sống và chết vô cùng mỏng manh. Tại đây, công việc của một nữ bác sĩ giữa thời chiến không chỉ dừng lại ở y khoa đơn thuần mà là một cuộc chiến giành giật sự sống từng phút, từng giờ. Trong những căn hầm chật hẹp, dưới ánh đèn dầu tù mờ hay tiếng pháo bom gầm rú, chị đã trực tiếp thực hiện hàng trăm ca phẫu thuật phức tạp, từ cưa chân, gắp mảnh bom cho đến khâu rửa những vết thương đã hoại tử. Chị không chỉ chữa trị cho thương bệnh binh gửi về từ trận địa mà còn tận tụy chăm sóc, khám chữa bệnh cho bà con nhân dân trong vùng giải phóng, chia sẻ từng hạt gạo, muỗng muối với người dân nghèo. Hoạt động giữa lòng chiến sự, điều kiện làm việc của chị thiếu thốn đến mức nghẹn lòng khi thuốc kháng sinh, bông băng, dụng cụ y tế luôn trong tình trạng cạn kiệt. Nhiều ca mổ lớn phải diễn ra mà không hề có thuốc mê, chị vừa cầm dao phẫu thuật vừa nắm chặt tay người lính để tiếp thêm sức mạnh giúp họ vượt qua cơn đau xé thịt. Không những thế, bệnh xá liên tục phải di chuyển ngầm để tránh các đợt càn quét, trận pháo kích và bom napalm của kẻ thù. Nhưng trên tất cả những thiếu thốn và hiểm nguy bủa vằn ấy, chính tinh thần trách nhiệm sâu sắc cùng tình yêu thương đồng đội vô bờ bến đã giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết trong chị. Chị coi mỗi thương binh như người thân ruột thịt, đau đớn trước từng giọt máu của chiến sĩ rơi xuống và luôn sẵn sàng nhận nguy hiểm về phần mình để bảo vệ bệnh nhân. Sự hy sinh oanh liệt của chị vào tháng 6 năm 1970 khi chưa đầy 28 tuổi là minh chứng cao đẹp nhất cho một lựa chọn quả cảm: gác lại sự bình yên cá nhân để dấn thân vì độc lập dân tộc, biến  tuổi thanh xuân thành nguồn sáng che chở cho đồng đội giữa đêm đen chiến tranh.

Đằng sau một nữ bác sĩ, một chiến sĩ kiên cường ngoài mặt trận là một cô gái tuổi đôi mươi với đầy đủ những cung bậc cảm xúc đời thường. Vẻ đẹp trong lựa chọn của Đặng Thùy Trâm nằm ở chỗ: Chị anh hùng nhưng không vô cảm, chị kiên cường vì chị chọn vượt qua sự yếu đuối của chính mình.

Nhật ký Đặng Thùy Trâm là một cuốn sách đặc biệt được giữ lại giữa những năm tháng chiến tranh. Hơn cả những ghi chép về cuộc sống nơi chiến trường, cuốn nhật ký giúp người đọc hiểu hơn về thế giới tâm hồn của một nữ bác sĩ trẻ – một người giàu tình cảm, có những ước mơ, nỗi nhớ và những phút giây cô đơn, nhưng luôn cố gắng vượt qua khó khăn để tiếp tục công việc của mình.

Qua từng trang viết, Đặng Thùy Trâm hiện lên không phải như một nhân vật lịch sử xa cách, mà là một người con gái rất đỗi gần gũi với những cảm xúc của tuổi trẻ. Chị cũng có những suy tư về tình yêu, nhớ gia đình, nhớ đồng đội và có những lúc yếu lòng trước hoàn cảnh khắc nghiệt. Thế nhưng, vượt lên trên những cảm xúc ấy là một tinh thần mạnh mẽ, lòng dũng cảm và ý thức trách nhiệm với công việc, với những người đang cần được cứu chữa.

Là một người con hiếu thảo, chị mang trong mình tình yêu sâu nặng với mẹ và nỗi nhớ khôn nguôi về Hà Nội. Khi chứng kiến nỗi đau của những người mẹ mất con nơi chiến trường, chị lập tức nghĩ đến người mẹ kính yêu ở quê nhà: ''Biết bao nhiêu bà mẹ như mẹ Đường sẽ còn đau khổ, khóc than đến cạn dòng nước mắt. Ôi nếu mình ngã xuống, mẹ mình cũng sẽ như bà mẹ ấy thôi, cũng sẽ là một bà mẹ suốt đời hi sinh vì con để rồi mãi mãi đau xót vì con mình đã ngã xuống nơi chiến trường khói lửa. Mẹ ơi! Con biết nói sao khi lòng con thương mẹ trăm nghìn triệu mà cũng đành xa mẹ ra đi. Quân thù đang còn đó, bao nhiêu bà mẹ còn mất con, bao nhiêu người chồng mất vợ. Đau xót vô cùng. ''(Trích Nhật kí Đặng Thuỳ Trâm, Đặng Thuỳ Trâm, NXB Hội Nhà văn, 2005). Chị không phải là người không biết sợ cái chết, chị ý thức rất rõ cái giá của sự hy sinh và nỗi đau xé lòng mà nó để lại cho người thân. Thế nhưng, giữa tình yêu gia đình và tình yêu đất nước, chị đã lựa chọn gác lại nỗi niềm riêng, chấp nhận xa cách để thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng của một người công dân.

Nơi chiến trường ác liệt, Đặng Thùy Trâm lựa chọn coi đồng đội, thương binh như những người thân ruột thịt trong gia đình. Chị đau đớn trước từng giọt máu của chiến sĩ rơi xuống, bàng hoàng khi nghe tin người đồng chí hy sinh: “Hường ơi! Hường đã chết rồi sao? Mình nghe tin mà bàng hoàng như trong cơn ác mộng”. Thay vì để nỗi sợ hãi làm tê liệt ý chí, chị chọn cách tự vực dậy tinh thần của bản thân và kêu gọi mọi người: “Ơi những người đ/c của tôi, ta đang cùng chung hơi thở giữa chiến trường lửa khói, hãy thương yêu đùm bọc lấy nhau…”. Chị chọn cách nhớ tên từng người, đau xót trước từng cuộc đời bị chiến tranh cướp mất để sống và chiến đấu thay cho phần của những người đã ngã xuống.

Nhật ký của chị ghi lại những khoảnh khắc đầy tính bản năng của một người con gái nhạy cảm, có những lúc mệt mỏi và cô đơn tột cùng: “Nỗi buồn thấm sâu trong lòng mình như những giọt mưa thấm sâu trong lòng đất...” hay tự hỏi “ôi sao mình lại sinh ra làm một đứa con gái giàu mơ ước yêu thương và đòi hỏi với cuộc đời quá nhiều như vậy?”. Tuy nhiên, điều đáng kính trọng nhất ở Đặng Thùy Trâm là tâm thế đối diện với nỗi buồn. Chị không lựa chọn buông xuôi hay trốn tránh, mà chọn cách đối thoại nghiêm khắc với chính mình: “Hãy trả lời đi hỡi cô Thùy khó tính và bướng bỉnh”. Sự anh hùng của chị không phải là bẩm sinh không biết sợ, mà là lựa chọn bản lĩnh để chiến thắng sự yếu đuối, cô đơn của bản thân, lập tức quay trở lại với công việc cứu người.

Câu chuyện về hai cuốn nhật ký được người lính Mỹ giữ gìn suốt 35 năm với lời nhắn của người phiên dịch: “Đừng đốt, trong đó đã có lửa!” chính là minh chứng cho sức lan tỏa mãnh liệt của một lý tưởng sống cao đẹp. Lựa chọn sống cống hiến của chị đã vượt qua ranh giới thời gian, vượt qua cả chiến tuyến để chạm đến trái tim của nhân loại.

    Bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm đã hiến dâng trọn vẹn tuổi thanh xuân ngời sáng, lòng quả cảm vô song và cả trí tuệ uyên bác của mình cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam thiêng liêng. Giữa chiến trường Quảng Ngãi khốc liệt, dưới làn mưa bom bão đạn rầm trời, người thầy thuốc tận tụy ấy vẫn kiên cường, chở che và chữa trị tận tình cho những thương binh, bệnh binh cùng đồng bào bị thương trong hoàn cảnh thiếu thốn thuốc men tột cùng. Khắc sâu lời dạy ý nghĩa “Lương y như từ mẫu”, tấm lòng của chị cao cả đến mức vượt qua cả ranh giới chiến tuyến; chị làm mẹ, làm chị của không chỉ quân ta mà đối với cả quân địch khi ngã xuống vì bị thương, chị vẫn dang rộng vòng tay bằng tình người và lòng trắc ẩn của một vị lương y vĩ đại. Tấm lòng nhân ái bao la của chị đã thực sự lan tỏa nguồn năng lượng tích cực, thắp sáng ý chí của hàng triệu người dân Việt Nam từ những ngày tháng khói lửa ấy cho đến tận hôm nay, và một điều chắc chắn rằng anh linh của chị sẽ luôn sống mãi, trường tồn cùng non sông gấm vóc.

Từng giọt xương máu thiêng liêng của chị và các anh hùng đã rơi xuống, lặn sâu vào lòng đất mẹ để đổi lấy từng giây phút hòa bình, tự do cho những năm tháng về sau. Người ra đi, người ở lại, chính những hy sinh vô bờ bến và mất mát to lớn của thế hệ cha anh đi trước đã kiến tạo nên giá trị bình yên của cuộc sống hôm nay, để chúng ta được kiêu hãnh sống và hạnh phúc dưới lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới. Là học sinh của thời đại mới, chúng ta may mắn không phải sinh ra trong khói lửa chiến tranh như thế hệ của Đặng Thùy Trâm, chính vì vậy, lòng biết ơn phải được chuyển hóa thành hành động. Học tập nghiêm túc, trách nhiệm với tập thể, biết trân quý giá trị của hòa bình, sống có mục tiêu rõ ràng và không ngừng đóng góp cho cộng đồng chính là cách chúng ta tiếp nối và làm rạng danh những giá trị tốt đẹp ấy. Vì một ngày mai tươi sáng của dân tộc, mỗi chúng ta hãy cùng nắm chặt đôi tay, dốc hết tâm sức và cống hiến trọn vẹn cho cuộc đời, quyết tâm giữ vững và bảo vệ nền tự do, độc lập thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam vinh quang!