Khi Võ Nguyên Giáp làm báo cách mạng

Nhiều người biết Đại tướng Võ Nguyên Giáp là vị Tổng tư lệnh của Quân đội nhân dân Việt Nam, người chỉ huy những chiến thắng vang dội như Điện Biên Phủ. Nhưng ít người nhớ rằng, trước khi trở thành vị tướng của nhân dân, ông từng là một người làm báo cách mạng đầy nhiệt huyết.

Những năm cuối thập niên 1920 và đầu 1930, đất nước chìm trong bóng tối của chế độ thực dân. Thanh niên yêu nước ở khắp nơi tìm đường hoạt động. Võ Nguyên Giáp khi ấy còn rất trẻ, học ở Huế rồi ra Hà Nội. Ông say mê đọc sách, đặc biệt là những tác phẩm nói về tự do, độc lập và cách mạng.

Một đồng chí lão thành từng kể rằng, Giáp có thói quen đọc rất nhanh nhưng ghi chép cực kỳ cẩn thận. Những tờ giấy nhỏ luôn ở trong túi áo. Gặp điều gì tâm đắc, ông ghi lại ngay. Có lẽ chính thói quen ấy sau này giúp ông trở thành người viết báo sắc sảo.

Khi tham gia phong trào cách mạng, Võ Nguyên Giáp được giao viết bài cho các tờ báo tiến bộ và báo bí mật. Thời ấy làm báo không giống hôm nay. Không có tòa soạn khang trang, không có máy in hiện đại. Nhiều bài viết phải chép tay, in thạch hoặc in ronéo trong những căn phòng chật hẹp, luôn đối mặt với nguy cơ bị mật thám khám xét.

Tôi từng đọc một hồi ký kể về một đêm ở Hà Nội. Căn gác nhỏ chỉ thắp ngọn đèn dầu leo lét. Võ Nguyên Giáp ngồi bên bàn gỗ, trước mặt là chồng tài liệu về đời sống công nhân và nông dân. Ông viết rất chăm chú, thỉnh thoảng dừng lại suy nghĩ rồi sửa từng câu chữ. Một đồng chí hỏi:

— Sao anh sửa kỹ thế? In bí mật mà.

Ông ngẩng lên, mỉm cười:

— Báo cách mạng càng bí mật càng phải đúng và rõ. Viết cho dân thì không được cẩu thả.

Câu nói ấy cho thấy ông xem ngòi bút là một trách nhiệm lớn lao.

Những bài báo của Võ Nguyên Giáp thường không cầu kỳ văn chương. Ông viết ngắn gọn, lập luận chặt chẽ, hướng vào những vấn đề thiết thực: sưu cao thuế nặng, đời sống người lao động, tinh thần đoàn kết và con đường đấu tranh giành độc lập. Người đọc dễ hiểu, dễ nhớ và dễ truyền cho nhau.

Có thời gian, ông tham gia hoạt động liên quan đến tờ Le Travail (Lao Động) – một tờ báo công khai tiến bộ ở Hà Nội thời Mặt trận Dân chủ. Nhiều trí thức yêu nước đã dùng tờ báo này để lên tiếng đòi tự do, dân sinh, dân chủ và bênh vực quyền lợi của nhân dân.

Điều khiến tôi xúc động nhất là sự chuyển biến từ người cầm bút sang người cầm quân. Khi cách mạng bước vào giai đoạn đấu tranh vũ trang, Võ Nguyên Giáp nhận nhiệm vụ tổ chức lực lượng quân sự. Nhưng ông không bao giờ rời xa ngòi bút. Trong kháng chiến, ông vẫn viết chỉ thị, bài báo, lời kêu gọi, tổng kết kinh nghiệm chiến đấu để giáo dục cán bộ và chiến sĩ.

Nhiều chiến sĩ kể rằng, đọc những bài viết của Đại tướng, họ cảm thấy như được nghe một người thầy phân tích chứ không phải một vị chỉ huy ra lệnh. Có lẽ vì ông từng là nhà giáo, nhà báo trước khi là vị tướng.

Khi kể câu chuyện “Khi Võ Nguyên Giáp làm báo cách mạng”, tôi luôn nghĩ đến hình ảnh đẹp của một thời tuổi trẻ: một thanh niên ngồi dưới ngọn đèn dầu, dùng ngòi bút để đánh thức lòng yêu nước. Chính từ những trang báo bí mật ấy đã góp phần chuẩn bị tư tưởng cho cách mạng, để rồi sau này người thanh niên ấy trở thành vị Đại tướng của dân tộc.

Lịch sử đôi khi bắt đầu không phải từ tiếng súng, mà từ một bài báo viết cho nhân dân trong những đêm tối của đất nước.