“Khoan thư sức dân” – kế sâu rễ bền gốc

THỜI KỲ  1300

Năm 1300, khi Trần Quốc Tuấn lâm bệnh nặng, vua Trần Anh Tông đến thăm và hỏi kế giữ nước nếu phương Bắc lại xâm lược. Vị danh tướng nhắc lại những bài học lịch sử: có thời phải đánh nhanh, có lúc cần tránh thế mạnh, dùng đoản binh chống trường trận và tùy thời mà tạo thế. Nhưng lời kết nổi tiếng nhất của ông là phải “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc”, đó mới là thượng sách giữ nước.

Sau ba cuộc chiến, Trần Quốc Tuấn hiểu rõ chiến thắng được trả bằng sức người, sức của của toàn xã hội. Quân đội cần lương thực, thuyền bè, vũ khí và người vận chuyển; mọi nguồn lực cuối cùng đều đến từ dân. Nếu dân kiệt quệ, quốc gia dù có thành cao, quân đông cũng khó đứng vững lâu dài. Ngược lại, khi dân tin triều đình và có cuộc sống ổn định, đất nước có nền tảng để huy động sức mạnh lúc nguy nan.

“Khoan thư” không có nghĩa buông lỏng phòng bị. Đó là cách nuôi dưỡng nguồn lực, giảm những gánh nặng không cần thiết và tạo sự gắn bó giữa chính quyền với nhân dân. “Sâu rễ bền gốc” diễn tả một tư duy chiến lược lâu dài: giữ nước bắt đầu từ thời bình, bằng chính sách khiến dân có thể sống, lao động và sẵn sàng bảo vệ cộng đồng.

Lời căn dặn cũng cho thấy tầm nhìn của Trần Quốc Tuấn vượt khỏi một trận đánh. Ông từng sử dụng địa hình, thủy triều và kế nghi binh rất tài tình, nhưng cuối đời lại nhấn mạnh yếu tố con người. Vũ khí và mưu kế có thể quyết định một chiến dịch; lòng dân mới quyết định sức bền của quốc gia qua nhiều thế hệ.

Tháng 8 năm 1300, Trần Quốc Tuấn qua đời. Di huấn của ông trở thành một trong những tư tưởng chính trị–quân sự nổi bật của lịch sử Việt Nam. Nó nhắc rằng người cầm quyền muốn bảo vệ đất nước phải chăm lo cho nhân dân trước khi chiến tranh xảy ra. Chiến thắng bền vững không chỉ là đẩy lùi quân xâm lược, mà còn giữ được sức sống của xã hội và tạo nền tảng để đất nước phục hồi, phát triển sau chiến tranh.