“KHOAN THƯ SỨC DÂN” – TƯ TƯỞNG GIỮ NƯỚC CỦA TRẦN HƯNG ĐẠO

Một vị tướng thường được nhớ đến qua những trận đánh. Nhưng Trần Hưng Đạo lại để lại cho hậu thế một bài học lớn hơn chiến trường: muốn bảo vệ đất nước thì trước hết phải biết dựa vào dân và chăm lo cho dân.

Trong lịch sử tư tưởng Việt Nam, câu nói “khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc” thường được nhắc đến như một trong những tư tưởng quan trọng của Hưng Đạo Đại vương. Báo Quân đội nhân dân và Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đều nhấn mạnh giá trị của tư tưởng này trong cách nhìn về quốc phòng và bảo vệ Tổ quốc.

Vậy “khoan thư sức dân” nghĩa là gì?

Có thể hiểu một cách khái quát đó là biết chăm lo, nuôi dưỡng sức dân, tránh làm cho dân kiệt quệ, để từ đó tạo nền tảng lâu dài cho quốc gia. Một đất nước có thể có quân đội mạnh, thành trì kiên cố, vũ khí tốt, nhưng nếu đời sống nhân dân suy yếu thì sức mạnh quốc gia cũng khó bền vững.

Trần Hưng Đạo đã nhìn thấy điều đó từ rất sớm.

Những cuộc chiến tranh thời trung đại đòi hỏi sức người và sức của khổng lồ. Quân đội cần lương thực, thuyền bè, vũ khí và nhân lực. Nếu triều đình chỉ biết huy động mà không quan tâm đến đời sống của người dân, chiến tranh có thể làm cạn kiệt chính nền tảng của quốc gia.

Bởi vậy, giữ nước không chỉ là chuyện đánh giặc.

Giữ nước còn là chuyện giữ cho nhân dân có thể sống, lao động, sản xuất và tiếp tục tạo ra sức mạnh cho đất nước.

Đây chính là chiều sâu trong tư tưởng của Trần Hưng Đạo.

Trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, sức mạnh của Đại Việt không chỉ nằm ở quân đội triều đình. Nó còn nằm trong sức dân. Khi chiến tranh xảy ra, người dân tham gia vận chuyển lương thực, hỗ trợ quân đội, bảo vệ làng xóm, cung cấp thông tin và tạo nên hậu phương cho tiền tuyến. Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 cũng là một minh chứng rằng thành công của cuộc kháng chiến gắn với sự tham gia rộng lớn của cộng đồng. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia khi nghiên cứu chiến thắng này nhấn mạnh đóng góp của nhân dân đối với thắng lợi.

Nhìn từ hôm nay, tư tưởng “khoan thư sức dân” càng có ý nghĩa.

Một quốc gia muốn phát triển phải quan tâm đến con người. Một địa phương muốn đi lên phải chăm lo đời sống nhân dân. Một cộng đồng muốn bền vững phải tạo điều kiện để mỗi người được học tập, làm việc, sáng tạo và đóng góp.

Đó không phải là một tư tưởng chỉ dành cho thời chiến.

Trong thời bình, “sức dân” có thể được hiểu là sức sáng tạo, sức lao động, trí tuệ, niềm tin và sự đồng thuận của hàng triệu con người. Khi người dân có niềm tin, họ sẽ tích cực đóng góp. Khi thanh niên có cơ hội học tập và cống hiến, họ sẽ trở thành nguồn lực phát triển. Khi cộng đồng được quan tâm, sức mạnh xã hội sẽ lớn lên.

Trần Hưng Đạo vì thế không chỉ là một danh tướng.

Ông còn là một người nhìn thấy mối quan hệ giữa quốc gia và nhân dân.

Điều đó đặc biệt đáng suy ngẫm đối với thế hệ trẻ Hà Tĩnh.

Hà Tĩnh là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng. Trên mảnh đất này, nhiều thế hệ đã hy sinh, cống hiến cho đất nước. Việc địa phương bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử, trong đó có đền thờ Trần Hưng Đạo ở Cổ Đạm, là một cách để truyền lại những giá trị ấy cho thế hệ sau. Năm 2021, đền Đức Thánh Trần được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh; đến năm 2023 địa phương tổ chức lễ đón nhận bằng xếp hạng.

Nhưng gìn giữ truyền thống không chỉ là giữ một ngôi đền.

Gìn giữ truyền thống còn là hiểu được tư tưởng của người xưa và biến nó thành hành động hôm nay.

Nếu Trần Hưng Đạo nói về việc “sâu rễ bền gốc”, thì người trẻ hôm nay có thể góp phần làm “rễ” của quê hương thêm vững bằng tri thức và trách nhiệm. Học tập tốt chính là xây dựng nguồn nhân lực. Khởi nghiệp chính đáng là tạo ra giá trị. Tình nguyện vì cộng đồng là góp sức cho xã hội. Giữ gìn môi trường là bảo vệ tương lai. Sống trung thực, có trách nhiệm là xây dựng niềm tin.

Những việc ấy có vẻ nhỏ bé so với những chiến công của Trần Hưng Đạo, nhưng bản chất lại rất gần nhau: đều hướng đến việc làm cho đất nước mạnh hơn từ nền tảng con người.

Bài học “khoan thư sức dân” vì vậy không nên chỉ được đọc trong sách lịch sử.

Nó cần được hiểu như một lời nhắc rằng sức mạnh thật sự của một quốc gia bắt đầu từ con người.

Và nếu mỗi người trẻ hôm nay biết trân trọng con người, tôn trọng cộng đồng, tích cực học tập, lao động và cống hiến, thì đó chính là một cách tiếp nối tư tưởng của Hưng Đạo Đại vương.

Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua.

Nhưng một tư tưởng đúng vẫn có thể sống lâu hơn cả một triều đại.