Khoảng lặng ở Thụy Dân 1966: Nơi cô giáo 24 tuổi lấy thân mình làm hầm trú ẩn cho học trò

hiến tranh không chỉ là sự giằng co tàn khốc giữa hai tuyến hỏa lực, mà đôi khi, nó ập xuống và nghiền nát những không gian vốn được sinh ra để ươm mầm sự sống và tri thức. Với những người làm công tác giáo dục, bi kịch xảy ra tại trường cấp II Thụy Dân (huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình) ngày 21 tháng 10 năm 1966 là một vết thương vĩnh viễn không thể kéo da non. Ở đó, sự tàn khốc của bom đạn đã khép lại vĩnh viễn một lớp học, để lại những trang giáo án nhuốm máu và một vành tang trắng xóa cả một vùng quê.

Cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân sinh năm 1942, quê ở huyện Kiến Xương, Thái Bình. Giữa lúc chiến tranh phá hoại miền Bắc leo thang khốc liệt, cô gái trẻ tuổi đôi mươi mang theo bầu nhiệt huyết của một giáo viên Ngữ văn tình nguyện về công tác tại xã Thụy Dân. Năm 1966, cô Xuân mới 24 tuổi, vừa giảng dạy, vừa một mình gồng gánh nuôi cậu con trai nhỏ mới lên ba, trong khi người chồng đang công tác xa nhà. Dưới những trận mưa bom của không quân Mỹ, trường học không còn là những lớp mái ngói khang trang. Thầy và trò phải đào những đoạn giao thông hào sâu hoắm dưới lòng đất, đan nón rơm, ngụy trang bằng lá cây để duy trì từng con chữ.

Sáng ngày 21 tháng 10 năm 1966, không gian làng quê Thụy Dân đang tĩnh lặng. Lúc 10 giờ 30 phút, khi cô giáo Xuân đang say sưa giảng bài cho các em học sinh lớp 7 thì tiếng kẻng báo động phòng không bất ngờ vang lên dồn dập. Tiếng gầm rú của máy bay địch xé toạc bầu trời. Cô Xuân bình tĩnh hướng dẫn các em học sinh nhanh chóng di chuyển xuống giao thông hào trú ẩn. Nhưng mọi thứ diễn ra quá nhanh. Một loạt bom ném thảm trút xuống. Một quả bom xuyên phá khổng lồ đã rơi trúng ngay miệng giao thông hào nơi cô giáo và các em học sinh lớp 7 đang ẩn nấp.

Khói bom khét lẹt tan đi, ngôi trường bỗng chốc biến thành một hố bom sâu hoắm. Dân làng, dân quân tự vệ và các lực lượng cứu hộ gào khóc, lao đến dùng cuốc, xẻng và cả đôi bàn tay không để bới từng mảng đất tơi tả. Cảnh tượng bày ra sau đó khiến những người cứng rắn nhất cũng phải ngã quỵ. 30 em học sinh, tuổi mới từ 13 đến 16, đã vĩnh viễn ngừng thở.

Ở góc giao thông hào bùn đất nát bấy, người ta tìm thấy thi thể cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân đang trong tư thế dang rộng hai cánh tay, cố gắng vươn người ôm trọn lấy các học trò vào lòng để che chở. Nhưng sức vóc nhỏ bé của người giáo viên trẻ ấy đã không thể chống lại sức ép ngàn cân của bom đạn. Gần đó, người ta nhặt được một mảnh áo dài của cô và một cuốn giáo án vẫn còn lật dở trang bài học hôm ấy, loang lổ những vết máu đỏ bầm.

Buổi chiều tang thương ấy, cả làng Thụy Dân phủ trắng khăn tang. 31 cỗ quan tài được xếp thành hàng dài dọc theo sân trường đổ nát. Có những gia đình mất đi đứa con duy nhất. Nước mắt của những bậc làm cha, làm mẹ khóc con tuôn rơi như mưa trên mảnh đất nghèo. Đứa con trai 3 tuổi của cô giáo Xuân lẫm chẫm đội chiếc khăn tang, ngơ ngác đứng trước linh cữu của mẹ, tiếng gọi "Mẹ ơi" non nớt cất lên khiến những người có mặt không ai cầm được nước mắt.