Khoảng lặng trước bình minh

Vào những ngày tháng 7 năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc là yết eo giao thông hiểm yếu nhất trên tuyến đường chiến lược Trường Sơn. Kẻ địch điên cuồng trút xuống đây hàng nghìn tấn bom đạn mỗi ngày nhằm biến nơi này thành "vùng đất chết", không một con đại bàng sắt nào có thể lọt qua.

Nhưng địch muốn ngăn, ta phải tiến. Nhiệm vụ của Tiểu đội 4 — tiểu đội của những cô gái TNXP — là bằng mọi giá phải bám sát mặt đường, cứ sau mỗi đợt bom là phải có mặt ngay để đo đạc, san lấp hố bom, bảo đảm an toàn cho các đoàn xe chở hàng, vũ khí ra tiền tuyến.

Bức thư dưới hầm chữ A

Trưa ngày 19 tháng 7 năm 1968, sau một trận oanh tạc dữ dội, thung lũng Đồng Lộc nồng nặc mùi thuốc súng và khét lẹt mảnh bom. Trong căn hầm chữ A chật chội, Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần tranh thủ ánh sáng le lói để viết bức thư gửi về cho mẹ. Giọng thư của cô gái 24 tuổi không một chút sợ hãi, ngược lại đầy lạc quan và có phần tinh nghịch:

"Mẹ ơi, ở đây vui lắm mẹ ạ. Ban đêm chúng nó thắp đèn để chúng con làm đường, còn ban ngày chúng đem bom sát thương thả xung quanh... Ở đây yên tâm lắm mẹ ạ, hàng ngày chúng con đều có cơm ăn nước uống đầy đủ. Mẹ ở nhà đừng lo cho con nhiều nhé..."

Cạnh đó, Hồ Thị Cúc (Tiểu đội phó) đang kiểm tra lại chiếc cuốc, chiếc xẻng của chị em. Những cô em út trong tiểu đội như Võ Thị Hà (17 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi) thì đang tranh thủ túm tụm chia nhau mẩu lương khô, cười rúc khích kể về người yêu nơi quê nhà. Cuộc sống của họ, dù đặt trong gang tấc của tử thần, vẫn ngập tràn sắc xuân.

Trận bom lúc 16h30

Chiều ngày 24 tháng 7 năm 1968, lệnh từ Ban chỉ huy Đại đội 552 phát ra: Địch vừa ném bom phá hoại đoạn đường độc đạo, yêu cầu Tiểu đội 4 ra san lấp hố bom khẩn cấp để thông đường cho đoàn xe quân sự sắp qua vào chập tối.

10 cô gái nhanh chóng vác cuốc xẻng, chạy băng băng ra trận địa dưới sự chỉ huy của chị Tần. Họ làm việc quên mình, đất đá vừa đổ xuống lại bị bom đánh tung lên, nhưng tiếng cười nói, tiếng hò hẹn hò hét nhau né bom vẫn rộn rã cả một góc trời.

Đến 16 giờ 30 phút, khi công việc gần như hoàn thành, bất ngờ một tốp máy bay phản lực Mỹ quay lại oanh tạc bất ngờ. Tiếng rít xé tai của phản lực kèm theo tiếng gầm rú của bom rơi.

"Tất cả xuống hầm!" — tiếng chị Tần hét lớn.

Một quả bom nổ xộc ngay sát cửa hầm chữ A nơi các chị đang trú ẩn. Sức ép khủng khiếp cùng hàng tấn đất đá đổ ụp xuống, vùi lấp toàn bộ căn hầm. Không gian Đồng Lộc bỗng chốc im bặt, chỉ còn tiếng khói bom đậm đặc cuộn lên.

Cuộc tìm kiếm trong nước mắt

Ngay sau khi máy bay địch rút đi, các đồng chí ban chỉ huy và lực lượng công binh, đồng đội lao ra ứng cứu. Nhân chứng Nguyễn Thế Linh (lúc đó là Đại đội trưởng Đại đội 552) cùng các chiến sĩ dùng tay, dùng xẻng điên cuồng bới đất trong tiếng nấc nghẹn ngào.

Họ lần lượt tìm thấy thi thể của 9 cô gái: Võ Thị Tần, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà, Trần Thị Hường, Trần Thị Rạng, Hà Thị Xanh, Dương Thị Xuân, Nguyễn Thị Hải. Các chị nằm đó, gương mặt vẫn còn vương bụi đất Trường Sơn nhưng thanh thản như đang ngủ.

Riêng thi thể của Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc phải đến ngày thứ 3 mới tìm thấy trong một hầm tròn cách đó không xa. Nhà thơ Yến Thanh (tên thật là Nguyễn Thanh Bính, lúc đó là cán bộ kỹ thuật giao thông tại Đồng Lộc), chứng kiến cảnh tượng đau xót ấy đã nghẹn ngào viết nên bài thơ bất hủ "Cúc ơi" ngay tại trận địa:

"Tiểu đội đã về xếp một hàng ngang Cúc ơi em ở đâu không về tập hợp? Chín bạn quây quần tụi nó khóc Bọn anh khóc đến mờ cả mắt Cúc ơi, em ở đâu?..."