Khoảnh khắc nhớ mãi
Giữa tháng 7-1972, cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị của quân và dân ta trước sự tiến công điên cuồng của quân đội Mỹ-Sài Gòn diễn ra vô cùng ác liệt...
QĐND - Giữa tháng 7-1972, cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị của quân và dân ta trước sự tiến công điên cuồng của quân đội Mỹ-Sài Gòn diễn ra vô cùng ác liệt. Lữ đoàn dù 2 bị thiệt hại nặng nề, địch đưa Sư đoàn lính thủy đánh bộ thay thế. Hằng ngày, Thành cổ bị chúng bắn hàng vạn viên đạn pháo, vài chục lần máy bay ném bom và phun chất độc hóa học. Thị xã đã trở thành đống gạch vụn.Ngày 22-7, Bộ tư lệnh Mặt trận B5 quyết định thành lập lại Sở chỉ huy khu vực bảo vệ thị xã và Thành cổ Quảng Trị. Sở chỉ huy hỗn hợp chuyển vào trong thị xã, đóng quân tại hầm “dinh tỉnh trưởng”. Chỉ huy trưởng là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B; Chính ủy, Bí thư Ban cán sự là Chính ủy Trung đoàn 95, Sư đoàn 325.
Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 trong chiến hào đánh địch trên chiến trường Quảng Trị (tác giả hàng đầu, bên phải). Ảnh tư liệu.Tôi lúc đó là Trung úy, Trợ lý tác huấn Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 đang chỉ huy bến vượt Nhan Biều được điều vào tăng cường cho Sở chỉ huy làm nhiệm vụ đốc chiến, ngày đêm đối mặt với bom đạn quân thù. Những ngày cuối tháng 8 và đầu tháng 9-1972, những trận chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt trong lòng thị xã-Thành cổ. Ta và địch giành nhau từng căn nhà, góc phố, con đường, từng mảng tường thành còn sót lại sau những trận bom gào, đạn xé. Thời tiết không thuận lợi, áp thấp nhiệt đới liên tục xảy ra. Nước sông Thạch Hãn dâng cao, cả thị xã Quảng Trị chìm ngập trong nước. Lợi dụng tình hình đó, địch tăng cường phản kích và bắn phá vào trận địa của ta. Bộ đội vừa thay nhau tát nước chống ngập công sự, vừa bảo vệ, cứu chữa thương binh, vừa chiến đấu đánh trả nhiều đợt tấn công lấn duỗi của địch, suốt ngày ngâm mình trong nước, vừa đói và khát, sức khỏe giảm sút, thương vong nhiều. Đau thương mất mát quá lớn, lương thực, thực phẩm chỉ tính từng ngày, vũ khí đạn dược thiếu, quân số chiến đấu còn quá ít, có tiểu đoàn bổ sung 3-4 đợt quân cũng chỉ còn 30-40 tay súng. Có ban chỉ huy tiểu đoàn lần lượt hy sinh đến đồng chí tiểu đoàn trưởng thứ tư, có ngày ta mất tới một đại đội bộ binh… Nhưng tất cả đều vượt qua đau thương, chết chóc để chiến đấu với quân thù, bảo vệ từng tấc đất, gốc cây, ngọn cỏ của thị xã-Thành cổ Quảng Trị.3 giờ sáng 16-9-1972, theo thông lệ của một trợ lý tác huấn, tôi đang tổng hợp kết quả chiến đấu trong ngày của các hướng để báo cáo chỉ huy thì đồng chí liên lạc của anh Vũ Thả, Trung đoàn phó Trung đoàn 95 đến truyền đạt: “Tổ chức cho bộ đội rời khỏi Thành sang bờ bắc sông Thạch Hãn. Sẽ có người đón...!”.Giữa ngổn ngang chiến trận với sức vóc của một trợ lý ở tuổi 22, tôi như đứng trên đống lửa. Các phương tiện thông tin lại mất liên lạc, trong khi Tiểu đoàn 6 đang đánh địch ở An Tiêm-Nại Cửu, Tiểu đoàn 5 chốt giữ nhà thờ Tri Bưu, Tiểu đoàn 4 do đồng chí Nguyễn Đức Hiền, Chính trị viên chỉ huy ngăn chặn địch ở nam Thành cổ và ngã 3 Long Hưng nhưng quân số còn quá ít. Ngoài bờ sông bom, đạn địch mỗi lúc một dữ dội, hàng trăm liệt sĩ chưa được mai táng, thương binh nặng, nhẹ hơn 100 đồng chí chưa được chuyển đi, bộ đội lặn ngụp dưới bùn, nước vừa đói, khát… Tôi động viên bộ đội bình tĩnh, dũng cảm chia thành 3 hướng vượt bom đạn đến truyền đạt mệnh lệnh lui quân. Tôi không quên nhắc nhở bộ đội về nghệ thuật lui quân, phải nghi binh lừa địch vừa tổ chức đội hình chặt chẽ; tổ chức mai táng liệt sĩ phải đánh dấu sơ đồ mộ chí, các loại vũ khí phương tiện chiến đấu nặng không mang theo được phải tìm chỗ cất giấu không cho địch thu hoặc phá hủy; ưu tiên bè mảng và thuyền cao su cho thương binh; thu dọn các phương tiện và xóa dấu vết vị trí chỉ huy và sở chỉ huy các cấp... Từng đơn vị dùng bao gói ni-lông nắm chắc quy luật pháo sáng và ngớt bom đạn địch lần lượt vượt sông về Nhan Biều và Ái Tử... Đến 5 giờ sáng 16-9-1972, thương binh được chuyển về trạm xá, liệt sĩ được đưa vào chôn cất ở nghĩa trang, các đơn vị hành quân về thượng nguồn sông Lai Phước, Tây Tân Vĩnh an toàn.Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ngày 16-9-1972 là một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong cuộc đời bộ đội của tôi. Nó kết thúc 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ thị xã-Thành cổ Quảng Trị năm 1972 lịch sử, một khúc tráng ca lịch sử bi tráng hào hùng và mãi mãi bất tử, ghi sâu vào lịch sử của dân tộc, ghi sâu vào tiềm thức của con người Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.
Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 trong chiến hào đánh địch trên chiến trường Quảng Trị (tác giả hàng đầu, bên phải). Ảnh tư liệu.Tôi lúc đó là Trung úy, Trợ lý tác huấn Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 đang chỉ huy bến vượt Nhan Biều được điều vào tăng cường cho Sở chỉ huy làm nhiệm vụ đốc chiến, ngày đêm đối mặt với bom đạn quân thù. Những ngày cuối tháng 8 và đầu tháng 9-1972, những trận chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt trong lòng thị xã-Thành cổ. Ta và địch giành nhau từng căn nhà, góc phố, con đường, từng mảng tường thành còn sót lại sau những trận bom gào, đạn xé. Thời tiết không thuận lợi, áp thấp nhiệt đới liên tục xảy ra. Nước sông Thạch Hãn dâng cao, cả thị xã Quảng Trị chìm ngập trong nước. Lợi dụng tình hình đó, địch tăng cường phản kích và bắn phá vào trận địa của ta. Bộ đội vừa thay nhau tát nước chống ngập công sự, vừa bảo vệ, cứu chữa thương binh, vừa chiến đấu đánh trả nhiều đợt tấn công lấn duỗi của địch, suốt ngày ngâm mình trong nước, vừa đói và khát, sức khỏe giảm sút, thương vong nhiều. Đau thương mất mát quá lớn, lương thực, thực phẩm chỉ tính từng ngày, vũ khí đạn dược thiếu, quân số chiến đấu còn quá ít, có tiểu đoàn bổ sung 3-4 đợt quân cũng chỉ còn 30-40 tay súng. Có ban chỉ huy tiểu đoàn lần lượt hy sinh đến đồng chí tiểu đoàn trưởng thứ tư, có ngày ta mất tới một đại đội bộ binh… Nhưng tất cả đều vượt qua đau thương, chết chóc để chiến đấu với quân thù, bảo vệ từng tấc đất, gốc cây, ngọn cỏ của thị xã-Thành cổ Quảng Trị.3 giờ sáng 16-9-1972, theo thông lệ của một trợ lý tác huấn, tôi đang tổng hợp kết quả chiến đấu trong ngày của các hướng để báo cáo chỉ huy thì đồng chí liên lạc của anh Vũ Thả, Trung đoàn phó Trung đoàn 95 đến truyền đạt: “Tổ chức cho bộ đội rời khỏi Thành sang bờ bắc sông Thạch Hãn. Sẽ có người đón...!”.Giữa ngổn ngang chiến trận với sức vóc của một trợ lý ở tuổi 22, tôi như đứng trên đống lửa. Các phương tiện thông tin lại mất liên lạc, trong khi Tiểu đoàn 6 đang đánh địch ở An Tiêm-Nại Cửu, Tiểu đoàn 5 chốt giữ nhà thờ Tri Bưu, Tiểu đoàn 4 do đồng chí Nguyễn Đức Hiền, Chính trị viên chỉ huy ngăn chặn địch ở nam Thành cổ và ngã 3 Long Hưng nhưng quân số còn quá ít. Ngoài bờ sông bom, đạn địch mỗi lúc một dữ dội, hàng trăm liệt sĩ chưa được mai táng, thương binh nặng, nhẹ hơn 100 đồng chí chưa được chuyển đi, bộ đội lặn ngụp dưới bùn, nước vừa đói, khát… Tôi động viên bộ đội bình tĩnh, dũng cảm chia thành 3 hướng vượt bom đạn đến truyền đạt mệnh lệnh lui quân. Tôi không quên nhắc nhở bộ đội về nghệ thuật lui quân, phải nghi binh lừa địch vừa tổ chức đội hình chặt chẽ; tổ chức mai táng liệt sĩ phải đánh dấu sơ đồ mộ chí, các loại vũ khí phương tiện chiến đấu nặng không mang theo được phải tìm chỗ cất giấu không cho địch thu hoặc phá hủy; ưu tiên bè mảng và thuyền cao su cho thương binh; thu dọn các phương tiện và xóa dấu vết vị trí chỉ huy và sở chỉ huy các cấp... Từng đơn vị dùng bao gói ni-lông nắm chắc quy luật pháo sáng và ngớt bom đạn địch lần lượt vượt sông về Nhan Biều và Ái Tử... Đến 5 giờ sáng 16-9-1972, thương binh được chuyển về trạm xá, liệt sĩ được đưa vào chôn cất ở nghĩa trang, các đơn vị hành quân về thượng nguồn sông Lai Phước, Tây Tân Vĩnh an toàn.Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ngày 16-9-1972 là một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong cuộc đời bộ đội của tôi. Nó kết thúc 81 ngày đêm chiến đấu bảo vệ thị xã-Thành cổ Quảng Trị năm 1972 lịch sử, một khúc tráng ca lịch sử bi tráng hào hùng và mãi mãi bất tử, ghi sâu vào lịch sử của dân tộc, ghi sâu vào tiềm thức của con người Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.
