KHOẢNH KHẮC Ở LẠI VỚI THỜI GIAN

Bức ảnh ba chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 10 Đặc công Giải phóng miền Nam tại Quảng Trị trước giờ bước vào trận đánh là một khoảnh khắc như thế.

Đứng giữa là liệt sĩ Uyển, người Hà Nội, từng là sinh viên Trường Đại học Bách khoa. Bên phải anh là liệt sĩ Tiến, bên trái là liệt sĩ Thư, cả hai cùng quê Thái Bình. Ba người lính, ba người con của những miền quê khác nhau, nhưng trong thời khắc ấy họ đứng cạnh nhau như những người anh em. Phía trước họ là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: làm mũi cảm tử, đánh vào trung tâm căn cứ pháo binh Pađu. Đó là nhiệm vụ mà những người lính nhận rõ hơn ai hết rằng, con đường đi vào có thể không có đường trở ra.

Có lẽ vì thế mà nhìn vào gương mặt của ba người trong bức ảnh, người ta cảm nhận được một sự bình tĩnh rất lạ. Không phải sự bình tĩnh của những người không biết sợ hãi, mà là sự bình tĩnh của những con người đã hiểu mình đang đứng trước điều gì và đã sẵn sàng chấp nhận.

Họ còn rất trẻ.

Ở tuổi ấy, đáng lẽ người ta đang nghĩ về giảng đường, về những ngày tháng phía trước, về một công việc, một mái nhà, một tình yêu hay những ước mơ rất đỗi bình thường. Liệt sĩ Uyển từng là sinh viên Đại học Bách khoa – một người trẻ đang có cả tương lai rộng dài phía trước. Nhưng chiến tranh đã đặt trước mặt anh và những người đồng đội một lựa chọn khác. Khi Tổ quốc cần, những ước mơ riêng phải tạm gác lại.

Đêm 29 tháng 5 năm 1969, họ chuẩn bị bước vào trận đánh.

Trước giờ xuất trận, ba người thực hiện nghi thức truy điệu sống và tuyên thệ. Đó là một nghi thức đau xót mà nhiều người lính trong chiến tranh từng phải đối diện. Truy điệu sống có nghĩa là họ đứng trước đồng đội, trước đơn vị và cũng như đứng trước chính cái chết của mình. Họ biết rằng có thể đây là lần cuối cùng được nhìn thấy những người bên cạnh.

Không ai biết lúc ấy họ nghĩ gì.

Có thể người lính trẻ nhớ về mẹ.

Nhớ một mái nhà.

Nhớ quê hương Thái Bình.

Nhớ những con phố Hà Nội.

Nhớ giảng đường nơi mình từng ngồi.

Nhớ những điều rất bình thường mà chiến tranh đã khiến họ phải rời xa.

Nhưng rồi tất cả những ký ức ấy có lẽ được gác lại sau một lời tuyên thệ.

Bởi trước mắt họ lúc đó không còn là cuộc đời riêng.

Đó là nhiệm vụ.

Ba người lính mang theo tuổi trẻ của mình tiến về phía căn cứ pháo binh Pađu.

Nhưng trận đánh đã không diễn ra như dự kiến. Đội hình bị lộ. Thế trận bất lợi. Những người lính đặc công vốn cần yếu tố bất ngờ để tiếp cận mục tiêu đã phải đối mặt với vòng vây và sự chống trả quyết liệt của đối phương.

Và rồi, cả ba người đều hy sinh.

Liệt sĩ Uyển nằm lại trên hàng rào dây thép gai.

Hai người đồng đội của anh cũng ngã xuống giữa vòng vây và những đợt tấn công dữ dội của đối phương.

Ba con người.

Ba tuổi trẻ.

Ba quê hương.

Nhưng cùng chung một số phận trong đêm chiến tranh ấy.

Họ đã không trở về.

Có những cái chết xảy ra trong tiếng súng, nhưng cũng có những cái chết bắt đầu từ khoảnh khắc người lính hiểu rằng mình có thể không còn ngày mai mà vẫn bước tiếp. Chính vì thế, bức ảnh trước giờ xuất trận của ba người lính trở nên ám ảnh đến vậy.

Bức ảnh không ghi lại tiếng súng.

Không ghi lại khoảnh khắc họ ngã xuống.

Không ghi lại hàng rào dây thép gai nơi Uyển nằm lại.

Nó chỉ ghi lại ba gương mặt tuổi đôi mươi trước giờ ra trận.

Nhưng người xem hôm nay có thể cảm nhận được điều mà ống kính ngày ấy đã vô tình lưu giữ: phía sau vẻ nghiêm nghị của những người lính là một tuổi trẻ đang đứng trước một tương lai mà chính họ cũng không biết mình còn được nhìn thấy hay không.

Có lẽ khoảnh khắc ấy càng trở nên đau xót khi chúng ta biết điều đã xảy ra sau đó.

Họ đã không trở về.

Nhưng bức ảnh thì còn lại.

Năm tháng trôi qua, chiến trường Quảng Trị đã thay đổi. Những căn cứ, những trận địa năm xưa có thể đã không còn nguyên dấu tích. Những người lính từng sống cùng thời với họ cũng dần già đi. Nhưng ba gương mặt trong bức ảnh vẫn còn đó.

Ba cái tên từng thuộc về những con người bằng xương bằng thịt, từng cười, từng nói, từng có những ước mơ rất riêng. Họ từng là những chàng trai của Hà Nội, của Thái Bình; từng là những người con được cha mẹ nuôi lớn với mong ước một ngày con mình trở về.

Nhưng chiến tranh đã lấy đi ngày trở về ấy.

Điều còn lại hôm nay là ký ức.

Và sự biết ơn.

Có những người lính hy sinh khi tuổi đời đã trưởng thành, đã trải qua nhiều năm tháng chiến đấu. Nhưng cũng có những người nằm xuống khi tuổi trẻ vừa bắt đầu. Họ chưa kịp sống hết những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Ba người lính ấy đã trao lại tuổi xuân cho đất nước.

Họ không biết ngày mai đất nước sẽ như thế nào.

Không biết bao giờ chiến tranh kết thúc.

Không biết mình có được nhìn thấy ngày hòa bình hay không.

Nhưng họ vẫn bước đi.

Và chính bước đi ấy đã trở thành một phần của lịch sử.

Hôm nay, khi nhìn lại bức ảnh ba người lính trước giờ xuất trận, điều khiến chúng ta xúc động không chỉ là sự hy sinh của họ. Đó còn là câu hỏi về giá trị của một tuổi trẻ đã được đặt vào những năm tháng khốc liệt nhất của dân tộc.

Nếu không có chiến tranh, có thể Uyển đã trở thành một kỹ sư sau những năm học ở Đại học Bách khoa. Có thể Tiến và Thư đã trở về Thái Bình, lập gia đình, làm ruộng, làm việc và sống một cuộc đời bình dị bên cha mẹ. Không ai biết tương lai của họ sẽ như thế nào.

Nhưng lịch sử đã chọn cho họ một con đường khác.

Và họ đã đi hết con đường ấy bằng lòng dũng cảm.

Bức ảnh ngày hôm đó vì thế không chỉ là một tư liệu chiến tranh.

Đó là một lời nhắn gửi từ quá khứ.

Rằng phía sau mỗi ngày hòa bình là những con người đã từng đứng trước cái chết mà không lùi bước.

Rằng phía sau những con đường bình yên hôm nay là những người đã nằm lại ở những vùng đất xa quê.

Và rằng, mỗi khi nhìn vào những gương mặt trẻ tuổi ấy, chúng ta không chỉ nhìn thấy ba người lính đã hy sinh.

Chúng ta nhìn thấy cả một thế hệ.

Một thế hệ đã đi qua chiến tranh bằng niềm tin, bằng lòng yêu nước và bằng sự sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ.

Đêm 29 tháng 5 năm 1969 đã khép lại cuộc đời của Uyển, Tiến và Thư.

Nhưng khoảnh khắc trước giờ xuất trận của họ vẫn còn ở lại.

Ba gương mặt - Ba người lính - Ba tuổi trẻ.

Và một sự lựa chọn không bao giờ phai mờ:

Biết phía trước có thể là cái chết, nhưng vẫn bước đi – bởi phía sau mình là đồng đội, là quê hương, là Tổ quốc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Những người lính năm xưa đã nằm lại với đất.

Nhưng tuổi đôi mươi của họ dường như vẫn còn nguyên trong bức ảnh ấy.

Bình tĩnh. Nghiêm nghị. Và sẵn sàng.

Để hôm nay, khi chúng ta được sống giữa hòa bình, được trở về nhà sau mỗi ngày, được học tập, làm việc và mơ ước, chúng ta hiểu rằng có những người đã không có được đặc ân bình dị ấy.

Xin được nghiêng mình trước liệt sĩ Uyển, liệt sĩ Tiến và liệt sĩ Thư – ba người lính trẻ đã gửi lại tuổi xuân nơi Quảng Trị.

Họ ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.
Nhưng sự hy sinh của họ đã đi qua thời gian.
Và ký ức về ba người lính trước giờ xuất trận sẽ còn ở lại, như một lời nhắc nhở về cái giá của hòa bình.