Khói lam chiều và ngấn biệt ly trên gương mặt mẹ Thứ

Thay vì nhìn một đoàn quân đang diễu hành trong ngày trở về, ta phải nhìn sâu hơn vào đấy để nhìn thấy hình ảnh người mẹ đang gạt nước mắt để tìm lại hình bóng con trở về. Khi bom đạn xuyên qua tim người lính nó cũng xuyên qua tim của một người mẹ. Nó không chỉ lấy đi sinh mạng của các anh mà còn lấy đi bình yên của mẹ hết phần đời còn lại. Chiến tranh qua đi nhưng nỗi đau của người ở lại còn đó. Có một người mẹ vĩ đại đến thế – Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ là một trong 1.469 người mẹ Việt Nam anh hùng.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 mất năm 2010 tại Xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Mẹ Thứ là hình tượng tiêu biểu của bà mẹ Việt Nam anh hùng. Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ mẹ đã tiễn chồng, tiễn con, rồi tiễn cả con dâu, cháu nội mình ra đi như người đưa tiễn bình minh lần cuối của một đời. Mỗi bước chân người thân đi vào khói lửa là một nhát dao cắt qua lòng mẹ. Nhưng mẹ không khóc. Hoặc có khóc – cũng chỉ khóc thầm trong gió. Bởi mẹ hiểu, nước mắt không thể níu bước chân của những người đã chọn Tổ quốc làm điểm tựa niềm tin, chọn nhân dân làm lý do sống và lý do hi sinh.

Có người nói: “Không có nỗi đau nào lớn bằng nỗi đau của người mẹ mất con”. Nhưng mẹ Thứ đã mất không phải một, mà mười một người con cùng chồng, con rể, cháu nội – những mạch máu của đời mẹ, những mầm xanh của cả gia đình. Chiến tranh đã lấy đi gần như tất cả, chỉ chừa lại cho mẹ một bóng dáng cô độc giữa mái nhà tan hoang và cánh đồng gió đỏ mùa khô Quảng Nam. Thế nhưng, ngay cả khi nỗi đau dồn dập đến mức tưởng có thể quật ngã cả một ngọn núi, mẹ vẫn đứng thẳng – như một cội bàng già cháy sém nhưng không chịu ngã trước bom đạn.

Và kỳ lạ thay, chính trong sự mất mát lớn lao ấy lại ánh lên vẻ đẹp vĩ đại nhất của một người mẹ Việt Nam: vẻ đẹp của lòng yêu nước không lời, của đức hi sinh không cần ghi chép, của đức tin bền bỉ vào ngày đất nước hòa bình. Người mẹ ấy – từ một người phụ nữ nông dân bình dị – trở thành biểu tượng bất tử của một dân tộc đã biết đau đến tận cùng để đứng dậy đến tận cùng.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ không bao giờ tự nhận mình anh hùng. Nhưng lịch sử, đất nước, và lòng người đã gọi mẹ bằng danh xưng thiêng liêng ấy. Vì hơn ai hết, mẹ đã sống như một khúc bi tráng của Tổ quốc – nơi nỗi đau hòa cùng hào khí, nơi nước mắt hóa thành sức mạnh.

Ngày đất nước hoàn toàn độc lập, người ta kể rằng trên mái tóc bạc trắng của mẹ, nắng chiều đã chiếu lên một vầng sáng rất lạ. Có lẽ đó là ánh sáng của những linh hồn trở về, những người con của mẹ, trong đoàn quân thắng trận đang tiến về qua từng trang sử. Nếu phải nhìn sâu hơn vào đoàn quân ngày trở về ấy, ta sẽ thấy giữa bao ánh mắt rực rỡ – có một đôi mắt hiền từ của mẹ, vẫn đang tìm bóng con, nhưng lần này không phải trong tuyệt vọng mà trong bình yên.

Nhắc tới mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ chính là nhắc đến một biểu tượng của dân tộc Việt Nam: tượng đài của sự kiên cường, lòng yêu nước và sự hi sinh không giới hạn. Mẹ đã đi xa, nhưng tên mẹ, đời mẹ, nước mắt mẹ, niềm tin mẹ – sẽ còn mãi như một trang kinh sáng để mọi thế hệ soi vào mà sống đẹp, sống nhân hậu hơn, sống xứng đáng hơn với những gì cha ông đã đánh đổi.

Bởi lẽ, đôi khi chỉ cần nhìn vào cuộc đời của một người mẹ như mẹ Thứ, ta đã hiểu vì sao đất nước này – dù trải qua bao nhiêu bão giông – vẫn đứng vững, vẫn kiêu hãnh, vẫn sáng rực lên từ chính những con người bình dị mà phi thường như thế.