KHÓI LỬA CHIẾN TRANH

Mùa đông năm ấy, bầu trời miền Trung xám đục như phủ một lớp tro tàn. Sau ba ngày giao tranh dữ dội, vùng đất ven sông Lam chỉ còn lại những hố bom sâu hoắm, những hàng tre cháy đen và mùi khói súng nồng nặc ám khắp không gian. Chiến tranh đã đi qua, nhưng dấu vết của nó vẫn còn như những nhát dao khắc sâu lên từng mái nhà, từng con đường và từng con người. Làng Đông Phú vốn yên bình với những cánh đồng lúa trải dài, tiếng trẻ con nô đùa bên bến nước, nay trở nên hoang tàn. Những mái tranh bị bom xé nát nằm chỏng chơ giữa bãi đất ngổn ngang. Cây đa đầu làng từng che bóng mát cho bao thế hệ giờ chỉ còn trơ thân cháy sém. Dưới chân cây, vài chiếc dép cao su rách nát nằm lẫn với vỏ đạn đồng lạnh ngắt. Người dân trở về làng sau trận càn của địch mà ai cũng lặng đi. Không còn tiếng gà gáy buổi sáng, không còn mùi cơm mới thơm trong bếp. Chỉ có tiếng gió rít qua những khung nhà đổ nát nghe như tiếng than khóc. Bà cụ Tư chống gậy đi giữa đống gạch vụn trước căn nhà của mình. Đôi mắt già nua đỏ hoe nhìn chiếc bàn thờ bị sập xuống đất. Tấm ảnh người con trai mặc quân phục phủ đầy bụi tro. Bà run run nhặt lên, ôm chặt vào ngực. “Thằng Nam đi bộ đội chưa kịp về phép…” – giọng bà nghẹn lại. Người con trai duy nhất của bà đã hy sinh ở trận đánh ngoài bìa rừng. Đồng đội chỉ kịp mang về chiếc khăn tay thấm máu và mảnh giấy chưa viết xong gửi mẹ. Khói chiến tranh không chỉ thiêu cháy nhà cửa mà còn đốt cạn cả những niềm hy vọng bình dị nhất của con người. Ở cuối làng, đội dân quân và bộ đội giải phóng đang giúp dân đào bới tìm người mất tích. Những đôi tay lấm bùn liên tục gạt từng lớp đất đá. Không ai nói với ai câu nào. Họ sợ phải nghe thêm một tiếng khóc bật lên. Chiều xuống, người ta tìm thấy mẹ con chị Hòa dưới căn hầm trú ẩn bị bom đánh sập. Đứa bé mới ba tuổi vẫn còn ôm chặt chiếc khăn bông trong tay. Những người lính đứng lặng. Một chiến sĩ trẻ quay mặt đi lau nước mắt. Anh tên Lâm, mới mười chín tuổi. Đây là lần đầu tiên anh chứng kiến sự tàn khốc thực sự của chiến tranh. Trước kia, trong suy nghĩ của anh, chiến tranh là những trận đánh oanh liệt, là tiếng súng xung phong và lá cờ chiến thắng tung bay trên đồi cao. Nhưng giờ đây, giữa khói lửa và xác nhà đổ nát, anh hiểu rằng chiến tranh còn là nước mắt của những người mẹ mất con, là trẻ nhỏ không còn cha mẹ, là những mái nhà mãi mãi không sáng đèn trở lại. Đêm đó, đơn vị đóng quân bên triền đê. Xa xa, lửa từ những căn nhà cháy dở vẫn đỏ rực một góc trời. Lâm không ngủ được. Anh nghe tiếng thương binh rên khe khẽ trong lán cứu thương. Ngoài bờ sông, vài người dân đang chèo thuyền đi tìm thi thể người thân bị nước cuốn trôi sau trận bom chiều qua. Một bác y tá già ngồi bên cạnh anh, giọng trầm buồn: “Cậu còn trẻ nên chưa hiểu hết đâu. Sau mỗi trận đánh, người sống còn đau hơn người đã nằm xuống.” Lâm im lặng nhìn lên bầu trời đen đặc khói. Anh nhớ lại buổi sáng trước trận đánh. Đồng đội của anh – Hùng “sẹo” – còn ngồi cười lớn, khoe khi hòa bình sẽ về quê cưới vợ. Vậy mà chỉ vài giờ sau, Hùng đã nằm lại dưới chân đồi với vết thương xuyên ngực. Chiến tranh tàn nhẫn đến mức không cho con người kịp nói hết những điều dang dở. Sáng hôm sau, dân làng tổ chức chôn cất những người thiệt mạng. Không có quan tài đủ dùng, nhiều người được bó trong những tấm chiếu cũ. Trên triền đất cạnh nghĩa trang nhỏ, tiếng khóc hòa cùng tiếng cuốc xẻng nghe não lòng. Một bé gái chừng tám tuổi ngồi thẫn thờ bên nấm đất mới đắp. Em tên Liên. Cha mẹ em đều mất sau trận pháo kích. Lâm bước tới, nhẹ nhàng đưa cho em nắm cơm còn nóng. Con bé không khóc. Nó chỉ hỏi bằng giọng khàn đặc: “Chú bộ đội ơi… chiến tranh bao giờ mới hết?” Câu hỏi ấy khiến Lâm nghẹn lại. Anh không biết trả lời ra sao. Bởi chính anh cũng không biết cuộc chiến này còn kéo dài bao lâu, còn bao nhiêu người sẽ ngã xuống. Những ngày tiếp theo, đơn vị tiếp tục hành quân. Họ đi qua nhiều vùng quê tan hoang khác. Có nơi chỉ còn lại nền nhà cháy đen. Có nơi ruộng đồng đầy hố bom, trâu bò chết nằm ngổn ngang. Dòng sông từng trong xanh nay đục ngầu bùn đất và thuốc súng. Ở một thị trấn ven biển, trường học bị đánh sập hoàn toàn. Những trang sách cháy dở bay lả tả trong gió. Trên bức tường còn sót lại, dòng chữ phấn trắng “Thi đua học tốt” vẫn hiện mờ dưới lớp khói đen. Một người thầy giáo già đứng giữa sân trường đổ nát, mắt đỏ hoe: “Chiến tranh cướp mất tuổi thơ của biết bao đứa trẻ…” Không ai trả lời. Bởi tất cả đều hiểu điều đó là sự thật. Năm tháng trôi qua, cuộc chiến rồi cũng kết thúc. Nhưng những vết thương mà nó để lại thì không dễ lành. Nhiều người lính trở về với cơ thể không còn nguyên vẹn. Có người mất một cánh tay, có người mang mảnh đạn trong người suốt đời. Có những người đêm đêm vẫn giật mình bởi tiếng bom vọng lại trong ký ức. Làng Đông Phú dần được dựng lại. Những mái nhà mới mọc lên trên nền đất cũ. Trẻ con lại cắp sách tới trường. Tiếng cười đã trở lại bên bến nước. Nhưng ở đầu làng, nghĩa trang liệt sĩ ngày một rộng thêm. Mỗi chiều, bà cụ Tư vẫn mang bó nhang ra thắp cho con trai. Gió thổi qua hàng phi lao nghe như tiếng thì thầm của những người đã khuất. Lâm, sau ngày hòa bình, có dịp quay lại nơi từng chiến đấu. Anh đứng rất lâu bên cánh đồng năm xưa. Cỏ xanh đã phủ kín những hố bom. Khói lửa chiến tranh rồi cũng tan theo năm tháng, nhưng ký ức về sự tàn khốc của nó vẫn còn mãi trong lòng những người từng đi qua. Nó nhắc con người phải biết quý trọng hòa bình, bởi hòa bình được đánh đổi bằng máu, nước mắt và cả những cuộc đời không bao giờ trở lại. Và ở nơi nào đó dưới bầu trời yên bình hôm nay, linh hồn của những người đã ngã xuống có lẽ cũng đang mỉm cười, khi tiếng súng đã lùi xa, chỉ còn tiếng gió nhẹ thổi qua những cánh đồng hồi sinh sau khói lửa chiến tranh.