Khởi nghĩa Hương Khê – Cuộc chiến kéo dài gần mười năm
Khái quát quy mô, thời gian và đặc điểm của cuộc khởi nghĩa do Phan Đình Phùng lãnh đạo.
Khởi nghĩa Hương Khê là một trong những cuộc khởi nghĩa lớn và kéo dài nhất của phong trào Cần Vương. Cuộc khởi nghĩa gắn liền với tên tuổi Phan Đình Phùng và hoạt động chủ yếu ở vùng Hà Tĩnh, đặc biệt là Hương Sơn, Hương Khê và Vũ Quang.
Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Phan Đình Phùng lãnh đạo cuộc kháng chiến kéo dài gần mười năm, từ năm 1885 đến 1895. Sau khi ông mất, một số lực lượng tiếp tục hoạt động và cuộc khởi nghĩa kết thúc vào năm 1896.
Thành công quan trọng của nghĩa quân nằm ở khả năng tận dụng địa hình. Vùng rừng núi Hà Tĩnh có nhiều khu vực hiểm trở, thích hợp để xây dựng căn cứ và tránh các cuộc truy quét lớn của quân Pháp.
Nghĩa quân tổ chức nhiều căn cứ và tuyến hoạt động. Các lực lượng địa phương phối hợp với nhau nhằm gây khó khăn cho quân Pháp. Khi bị tấn công, nghĩa quân thường sử dụng địa hình rừng núi để cơ động và tổ chức các cuộc phục kích.
Một điểm nổi bật khác là vấn đề vũ khí. Nghĩa quân ban đầu thiếu súng và đạn hiện đại. Cao Thắng đã tổ chức các lò rèn và xưởng chế tạo vũ khí, cố gắng sản xuất súng theo mẫu của Pháp. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận khoảng 350 khẩu súng được chế tạo trong phong trào này.
Cuộc khởi nghĩa cũng có sự tham gia của đông đảo nhân dân. Người dân cung cấp lương thực, dẫn đường, vận chuyển vật tư và hỗ trợ nghĩa quân.
Tuy nhiên, tương quan lực lượng cuối cùng vẫn nghiêng về phía thực dân Pháp. Quân Pháp có vũ khí hiện đại, lực lượng đông và khả năng tổ chức các chiến dịch dài ngày.
Sau khi Phan Đình Phùng mất cuối năm 1895, phong trào suy yếu nhanh chóng. Đầu năm 1896, nhiều chỉ huy bị bắt, hy sinh hoặc rút khỏi địa bàn. Cuộc khởi nghĩa Hương Khê kết thúc, nhưng đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử chống ngoại xâm của Việt Nam cuối thế kỷ XIX.
