Khởi nghĩa Thái Nguyên 1917
Quá trình vận động cách mạng và khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8-1945 ở Thái Nguyên là một bộ phận của cuộc vận động cách mạng giải phóng dân tộc do Đảng lãnh đạo.
Đó là kết quả của cuộc đấu tranh cách mạng đòi quyền dân sinh, dân chủ trong những năm 1936-1939, cuộc vận động trực tiếp giải phóng dân tộc thời kì 1939-1945, kết quả quá trình vận động cách mạng từ năm 1932-1933, khi những đảng viên Cộng sản đầu tiên từ các tỉnh miền xuôi lên Thái Nguyên hoạt động.
Trải qua quá trình chiến đấu đầy hi sinh, gian khổ, vượt qua muôn vàn khó khăn, bất chấp sự tàn sát, khủng bố của kẻ thù, những người cộng sản và các chiến sĩ cách mạng ở Thái Nguyên đã kiên trì vận động, lãnh đạo quần chúng (công nhân, nông dân, trí thức và đồng bào các dân tộc ít người) nổi dậy đấu tranh. Những hoạt động chi viện khởi nghĩa Bắc Sơn (27-9-1940), 8 tháng hoạt động du kích (7-1941 – 3-1942), đấu tranh chống địch khủng bố tháng 11-1944… thực sự là những cuộc diễn tập của quân và dân tỉnh Thái Nguyên chuẩn bị bước vào khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám năm 1945.
Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền Tháng Tám 1945 ở Thái Nguyên là một thực tế sinh động phản ánh đường lối cách mạng đúng đắn, sáng suốt của Đảng, nghệ thuật vận động cách mạng và tổ chức lãnh đạo chớp thời cơ mau lẹ của các tổ chức cơ sở Đảng và nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên.
Là tỉnh giàu truyền thống yêu nước và cách mạng, trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, nhân dân Thái Nguyên luôn cần cù sáng tạo trong lao động xây dựng cuộc sống; đoàn kết anh dũng trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm. Trên mảnh này đã ghi danh nhiều anh hùng dân tộc, danh nhân lịch sử như: Dương Tự Minh, Lưu Trung, Lưu Nhân Chú, Phạm Cuống, Đỗ Cận, Nguyễn Cầu, Phạm Nhĩ, Đàm Sâm…
Năm 1884, thực dân Pháp đánh chiếm tỉnh Thái Nguyên, nhưng chúng đã vấp phải tinh thần yêu nước sôi nổi, mạnh mẽ, liên tục của nhân dân Thái Nguyên kéo dài từ cuối thế kỉ XIX sang đầu thế kỉ XX; tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa Thái nguyên năm 1917, do Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến lãnh đạo. Tiếp nối truyền thống đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng, trực tiếp là các tổ chức cơ sở Đảng, nhân dân các dân tộc Thái Nguyên đã phát huy cao độ lòng yêu nước của các thế hệ đi trước.
Trải qua 10 năm đấu tranh cách mạng (1936-1945), dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân Thái Nguyên đã biểu lộ khí phách anh hùng của một dân tộc anh hùng. Nhiều cán bộ, đảng viên không ngại khó khăn, gian khổ, bất chấp mọi hiểm nguy, sẵn sàng hi sinh vì cách mạng, tiêu biểu như Nông Văn Cún, Nhật Sơn... Đồng bào các dân tộc trong tỉnh từ miền núi đến vùng hạ du, từ nông thôn đến thành thị mặc dù liên tục bị kẻ thù khủng bố, đàn áp dã man, bị o ép, khống chế trong các trại tập trung, nhưng vẫn một lòng đi theo bảo vệ cách mạng, chống lại kẻ thù, san sẻ cho Cứu quốc quân từng ngọn rau, bát cháo, đồ dùng sinh hoạt… Tinh thần yêu nước của nhân dân đã hun đúc vào truyền thống kiên cường, bất khuất của quê hương Thái Nguyên.
Mặc dù chưa thành lập được Đảng bộ, chỉ có trên 40 đảng viên, bị kẻ thù kìm kẹp, khống chế, nhưng không vì thể mà phong trào cách mạng bị dập tắt. Trái lại, các tổ chức cách mạng vẫn được nhen nhóm và phát triển, phong trào đấu tranh của quần chúng ngày càng lan rộng và khi thời cơ đến đã trở thành làn sóng quật khởi, đập tan bộ máy thống trị của đế quốc, phong kiến.
