Khôi phục Tiểu đoàn 7

Chuyển vào Tây Nguyên đứng chân địa bàn tỉnh Kontum, trung đoàn bước vào thử thách đầu tiên. Trận tấn công một tiểu đoàn lính Đại Hàn ở chốt dã chiến Đức Vinh gần biên giới Campuchia không thành công. Trung đoàn tổn thất nhiều thương vong. Đồng chí Sơn chính ủy trung đoàn hy sinh.
“Một trong những nguyên tắc tác chiến và là nguyên tắc trên hết của quân đội ta đánh thắng trận đầu. Tục ngữ có câu: đầu xuôi đuôi lọt. Cụm từ nghe đơn giản nhưng nó lý giải sâu sắc ý nghĩa quan trọng nguyên tắc này. Đầu không xuôi nảy ra lắm điều gai góc để đuôi khó lọt. Không thắng trận đầu, thương vong tổn thất, tác động lớn đến tâm lý tư tưởng tinh thần và ý chí bộ đội”.
Tìm căn nguyên để chữa chạy khắc phục là điều bức thiết. Trung đoàn đang làm điều đó.
Đồng chí chính ủy B3 Chu Huy Mân cùng số cán bộ thuộc Bộ Tư lệnh đã xuống cùng ăn cùng ở hàng tháng tại trung đoàn, cùng Đảng ủy và Ban chỉ huy trung đoàn củng cố về chính trị tư tưởng, xốc lại tổ chức, bố trí nhân sự, huấn luyện chiến kỹ thuật v.v...
Tôi được điều động về trung đoàn 88 nằm trong kế hoạch này. Trong 3 tiểu đoàn bộ binh của trung đoàn, tập trung ưu tiên củng cố tiểu đoàn 7. Tiểu đoàn như người đang bị suy nhược nặng, cần thay toàn bộ ban chỉ huy cũ, bổ sung tăng cường một ban chỉ huy mạnh có năng lực và kinh nghiệm tác chiến huấn luyện xây dựng. Được giới thiệu của Bộ Tư lệnh, sư đoàn 10 khi giải thể sát nhập vào sư đoàn 1, tôi được quyết định trở lại vai trò tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 7. Cộng tác với tôi có đồng chí Năm chính trị viên tạm giữ lại chờ điều động một đồng chí khác về thay. Tiểu đoàn phó, tham mưu trưởng, chính trị viên phó bổ sung sau.
Khi được bổ nhiệm làm tham mưu phó trung đoàn 95, thực bụng tôi không ưng lắm, một lẽ ở cương vị này ít được trực tiếp chỉ huy chiến đấu, và tôi rất ngán ở cơ quan dù là cơ quan của đơn vị chiến thuật. Hai là làm cái anh tham mưu cấp phó, tôi quan niệm lúc bấy giờ chỉ là anh chàng điếu đóm cho trung đoàn trưởng, có khi chỉ ngồi chơi xơi nước nếu Ban chỉ huy trung đoàn không tận dụng hết khả năng mình.
Lần này nghe trở lại nhiệm vụ tiểu đoàn trưởng, tôi càng thích, trong bụng mừng rơn, không thắc mắc vương vấn gì. Làm đầu gà vẫn có giá hơn làm đuôi trâu. Tùy lúc tùy nơi tùy nhu cầu công việc đòi hỏi, việc bố trí thay đổi nhiệm vụ chuyện bình thường.
Về tiểu đoàn, tôi lao vào công việc bất chấp những cơn sốt rét hành hạ. Căn bệnh này bào mòn gần như cạn kiệt sức lực của tôi.
Hôm đầu vừa đến vị trí trú quân tôi ngạc nhiên đến sững sờ. Ở đây đã hơn cả tuần nhưng không có một lán trại nào. Mọi người mắc võng nằm la liệt trông như một bãi khách trạm. Mấy trăm con người nằm đó im lìm. Mới hơn 9 giờ mà mọi người như đang ngủ say vào lúc nửa đêm. Thật lạ, trông chẳng còn chút sinh khí nào. Tôi nhủ thầm: “gặp phải thử thách đầu tiên với mình đây”.
Tôi đến cạnh chiếc võng mắc rìa ngoài cùng trong đó có một người đang nằm trùm chăn kín đầu. Tôi lay nhẹ: “Đồng chí ơi! Cho xin hỏi thăm một chút”. Một cái đầu tóc tai bờm xờm ló ra, mắt ngái ngủ miệng lầu bầu: “Cái gì? Tớ không biết, đến kia mà hỏi”. Anh ta rút cổ chui lại vào chăn. Tôi đặt balô bên gốc cây ngồi bệt xuống đất vừa nghỉ xả hơi vừa tìm cách gạ chuyện anh chàng. Tôi lấy trong túi nilông một bao thuốc lá Ara hiệu “con két”. Loại thuốc này sản xuất tại Campuchia, mặt hàng ăn đứt các loại thuốc lá của ta ở miền Bắc về chất đậm đà và mùi thơm dịu. Tôi được có nó gần như một phần thưởng của đồng chí cán bộ chính trị cao cấp ưu đãi tặng tôi.
Sau trận đánh với lính kỵ binh bay Mỹ ở đồi 85 thung lung Aso - Alưới, trung đoàn 95B theo biên giới Việt Nam - Campuchia tiếp tục di chuyển xuống phía Nam. Trung đoàn dự định đánh một trận phục kích lực lượng cơ động Mỹ ở bãi Dinamo. Kế hoạch không thành vì hôm trinh sát địa hình đã chạm biệt kích Mỹ. Tôi suýt chết vì một quả phóng lựu M79 nổ bên phải cách tôi 2 mét, không mảnh đạn nào ghim vào người. Tên Mỹ nào đó chỉnh đường ngắm bắn quả thứ hai. Lần này lệch trái, tôi vẫn an toàn.

Sau đợt này trung đoàn tạm ngưng hoạt động, tập trung học tập tình hình nhiệm vụ. Chỉ huy từ đại đội, tiểu đoàn, cán bộ cơ quan trung đoàn được tập trung nghiên cứu riêng. Một đoàn cán bộ Tổng cục chính trị do đồng chí HP từ miền Bắc vào tham gia theo sát hướng dẫn giúp đỡ việc nghiên cứu tài liệu của Trung ương. Đồng chí H.P là cán bộ cao cấp ngang chức chính ủy sư đoàn chủ trì và chuyển đạt nội dung. Tôi được chỉ định làm tổ trưởng một tổ học tập trên mười đồng chí. Khi thảo luận ở tổ một vấn đề tranh luận sôi nổi là: Ta thắng Mỹ bằng cách nào? Phần đông ý kiến thiên về “đánh cho nó thua trắng bụng” như giải phóng quân Trung Quốc xua bọn Tưởng Giới Thạch chạy như “bầy vịt” ra Đài Loan. Các đồng chí phát biểu theo ý này hăng lắm. Nghe tưởng như nửa triệu quân Mỹ và chư hầu, gần một triệu quân ngụy và cảnh sát Sài Gòn sẽ phải “chui vào rọ”. Tôi liếc nhìn thái độ hai phái viên cấp trên ngồi đây gật gù tán thưởng tỏ vẻ hài lòng với những ý kiến theo khuynh hướng này. Tôi từ đầu buổi đến giờ với cương vị tổ trưởng chỉ điều khiển thảo luận, chưa phát biểu, một đồng chí “phái viên Hà Nội” nhìn tôi nói: “Sao, ý kiến riêng đồng chí tổ trưởng thế nào?” Dĩ nhiên ý tôi không đồng tình với số đông, ngược lại là khác. Tôi nghĩ: “Không nói ra chả chết ai. Giặc Mỹ cũng không tháo chạy như bầy vịt bị xô đuổi như người ta ngồi đây tưởng tượng. Còn bộc lộ ý mình chỉ thiệt cho bản thân. Tôi ngại phải đấu lý khi có cán bộ chính trị ngồi đây. Sơ sẩy tí chút trong lời nói dễ bị gán là “mất lập trường, sai quan điểm”. Nhưng không nói không được. Người ta đang vẽ ra một viễn cảnh rất hào hùng nhưng không có cơ sở thực tế (cái mà sau này ta dùng cụm từ “duy ý chí”). Đắn đo mãi tôi phát biểu đại ý: “Trong chiến tranh chống Pháp, Pháp so với Mỹ lúc bây giờ yếu kém hơn mọi mặt. Pháp kéo dài chiến tranh 9 năm với ta nhờ sự hà hơi tiếp sức của Mỹ. Tuy ta làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, nhưng nhìn chung toàn cục ta vẫn không thể “đánh cho họ thua trắng bụng”. Phải kinh qua sự kết hợp đấu tranh vũ trang với đấu tranh ngoại giao mới giành được nửa nước. Bây giờ Mỹ khác xa Pháp trước đây, giàu về kinh tế mạnh về quốc phòng. Chính quyền và quân đội tay sai không “làng nhàng” như thời Pháp. Miền Bắc ta tuy được xây dựng phát triển tiến một bước dài trong 10 năm hòa bình. Quân đội ta cũng vậy, nhưng xét tương quan lực lượng giữa ta và Mỹ cùng chế độ tay sai của Mỹ đến lúc này thì... theo tôi không thể, đúng hơn chưa thể làm điều đó. Cả sư đoàn ta tập trung tấn công một căn cứ có 600 tên ngụy và một số cố vấn Mỹ ở Aso, ta 10 lần mạnh hơn (nếu nói về quân số và vũ khí) diệt được chúng phải 2 ngày 3 đêm. Đây là căn cứ gần như bị cô lập đối với chúng, không được sự chi viện pháo binh và không quân. Như thế không phải dễ ăn. Trong cuộc chiến tranh giải phóng này nhất định ta sẽ chiến thắng Mỹ. Không nghi ngờ điều này. Nhưng cách thắng không thể như giải phóng quân Trung Quốc thắng Tàu Tưởng mà sẽ như Lê Lợi Nguyễn Trãi thắng quân Minh ở thế kỷ 15...”.
Ý kiến tôi chỉ được đồng chí chính trị viên một tiểu đoàn bạn đồng tình. Còn lại cả tổ nhao nhao phản đối. Một trong hai phái viên chính trị gay gắt phê phán tôi là quyết tâm đánh Mỹ không cao. Thái độ lưng chừng lập lờ...
Trong buổi giải đáp kết luận sau khi nghiên cứu tài liệu, đồng chí H.P phát biểu đại ý: “Ta đánh Mỹ có nhiều cách đánh. Ta thắng Mỹ có nhiều cách thắng. Tuy nhiên không phải đơn thuần chỉ bằng lực lượng vũ trang. Lực lượng vũ trang là quả đấm thép, là nòng cốt cho sự kết hợp đấu tranh nhiều mặt, nhiều mũi”.
Đồng chí đưa ra một ý kiến ai cũng cho là lạ: “Nếu cần chúng ta cũng sẽ “rải hoa hồng” để tiễn chân giặc Mỹ rút hết về nước, miễn trên Đất nước ta không còn bóng dáng tên xâm lược nào. Nước ta được hòa bình - độc lập - thống nhất là được”. Nhiều nét mặt ngỡ ngàng nhìn nhau biểu hiện điều vướng mắc vẫn còn tồn tại. Nhưng sau khi được giải thích thấu lý đạt tình của đồng chí H.P. Mọi người được thỏa mãn.
Nghe đồng chí giải đáp tôi nhẹ cả người.
Sau buổi học, đồng chí H.P đến bắt tay tôi. Ông mở bao thuốc lá “con két” rút một điếu châm lửa hút. Còn lại cả bao ông dúi vào tay tôi với câu nói gọn lỏn: “Tặng cậu”.
Tôi cất giữ rất kỹ bao thuốc làm vật kỷ niệm.
Bây giờ tôi moi nó ra lấy một điếu châm lửa hít hơi dài phả khói về phía anh chàng đang nằm bất động trên võng. Tôi lại rút bộ bi đông i-nóc chiến lợi phẩm trút ra chiếc bát sắt tráng men nửa chén trà Ba Đình. Tôi cố ý va chạm các thứ phát ra tiếng kêu lanh canh để đánh động trí tò mò anh ta. Quả thật, tuy trùm kín chăn nhưng mùi thuốc lá thơm vẫn chui vào cái lỗ mũi rất thính hơi của anh ấy. Anh ló đầu khỏi tấm đắp mặt ngơ ngác: “Mùi thuốc lá ở đâu sao thơm quá”. Khi nhìn thấy tôi rít một hơi thuốc dài, chu miệng nhả khói thành vòng chữ o, anh bật dậy lao đến giật điếu thuốc trên tay tôi rít lấy rít để. Nhưng anh không tham, rít được vài ba hơi anh trả lại tôi: “mình không cướp hết của ông đâu. Ông làm ít hơi rồi cho mình xin tiếp”.

Tôi xua tay: “Anh cứ hút đi, còn tôi làm cái này”. Tôi đưa chén trà nguội lên môi nhấp nhấp ra vẻ thỏa thích lắm.
- Ơ! Ông uống cái gì thế?
- Trà.
- Đâu, cho mình xin một ngụm. Ông ở đâu mò đến đây có lắm của quý thế?
Tôi vui vui khi thấy anh chàng bắt được mồi của tôi. Nhìn anh ta vừa rít thuốc vừa nhấm nháp trà. Mặt tươi tỉnh hẳn lên không còn nét u ối như lúc đầu tôi mới nhìn thấy. Anh tụt xuống khỏi võng lấy dép kể chỗ ngồi vỗ vào đùi tôi thân mật:
- Ông là cánh lính như bọn mình chứ.
Tôi gật đầu.
- Lính mà sao giống mấy cụ dân chính thế. (vì tôi đang mặc bộ bà ba đen. Cán bộ trung cấp trở lên đi chiến trường được phát mỗi người một bộ), Ơ, mà ông ở đơn vị nào đến đây. Dân Nam à?
- Ừ, ở E95B.
- À à, cái trung đoàn đánh Aso đấy à.
Lúc này tôi thấy anh nhanh nhạy linh hoạt hẳn lên, không chỉ vì mùi vị của điếu thuốc lá thơm và chén trà nguội, mà gặp được người anh có thể hàn huyên nói ra điều ẩn khuất trong lòng. Tôi nói tiếp:
- Mình không ở E95B nữa.
Chưa nói hết câu anh đã chỏ miệng vào tai tôi:
- Sao, bỏ ngũ à?
Tôi lắc đầu:
- Không, mình đến đây xin đầu quân vào tiểu đoàn 7.
Tôi làm anh ngạc nhiên thật sự. Anh dịch người ra xa tôi một chút hai mắt trừng nhìn tôi như nhìn một con vượn biết nói tiếng người đột nhiên từ đâu hiện đến ngồi trước mặt anh.
- Ông muốn đầu quân về tiểu đoàn 7? Ôi cái nơi này bọn mình muốn “chuồn” khỏi đây. Thế mà ông lại chui đầu vào. Lạ thật.
Lần này chính anh làm tôi ngạc nhiên:
- Sao thế, tiểu đoàn nằm trong đội hình trung đoàn một thời nổi danh của đại đoàn Quân Tiên phong, từng tham gia trận Điện Biên Phủ. Một tiểu đoàn mang chiến tích đầy mình với truyền thống vinh quang mà anh định chuồn à? Bao người muốn về đây mà không được đấy.
Anh trợn mắt với tôi:
- Mình nói cho ông biết bọn tớ muốn “chuồn” là chuồn đi đơn vị khác như đến E95B của cậu đấy, chứ không chuồn về Bắc đâu. Ai lại là kẻ đào ngũ, mang nhục!
À té ra trong người anh vẫn đang mang đức tính một quân nhân cách mạng trọng danh dự, một phẩm chất người lính cụ Hồ. Tôi “khích” anh thêm:
- Bỏ tiểu đoàn chạy sang đơn vị khác, không đào ngũ cũng là kẻ đảo ngũ có khác gì đâu. Lánh khó tìm dễ không phải là điều nên làm đối với một quân nhân chân chính bọn mình.
Tôi rút thêm điếu thuốc châm lửa đưa cho anh. Nhìn sắc mặt anh thẫn thờ tôi chắc anh đang nghĩ lung lắm. Tôi gợi anh về trận đánh đồi Đức Vinh. Anh như có dịp trút nỗi tủi hổ ấm ức từ lâu trong người.
- Đánh đấm cái nước mẹ gì kiểu ấy. Thắng sao được. Ông nghĩ xem, học một đàng làm một nẻo. Khi còn ở Bắc tập luyện theo chính quy hiện đại tấn công kiểu Liên Xô – Trung Quốc. Nào bộ đội xung phong hàng ngang vừa đi vừa bắn bám đít xe tăng. Vượt hết chiến hào một đến chiến hào hai, rồi cứ thế “xõng lưng” vào chiến hào ba... Dưới sự chi viện của pháo binh theo màn đạn tiến dần. Vào đây cụng trận đầu với thằng Hàn Quốc có thế đâu”. Anh chậc lưỡi mấy tiếng nói tiếp: “Nó đóng cụm trên đồi cao thành vòng tròn, cũng có hào nhưng ngắt quãng. Hỏa lực bố trí nhiều tầng theo mặt dốc. Phải trái trước sau đều là tiền duyên của chúng. Mìn gài vô số. Nổ súng vài ba phút pháo, máy bay chi viện ngay tạo thành bức tường lửa chặn đứng ta lại. Ta đưa lưng trần ra hứng. Làm gì có xe tăng, chỉ được mấy khẩu cối 82 và ĐKZ 75 làm sao át nó nổi. Giá như khẩu hiệu “phát huy truyền thống” biến thành những tấm chắn thép che đạn cho anh em thì hay biết mấy. Lúc nãy nghe ông nói đến truyền thống, truyền thống là cái gì? Ăn được không? Nó chẳng có hình có dáng, chả có tay để bóp cò, chả có mắt để lấy đường ngắm, gọi nó mãi chả thấy đâu. Bảo nó đánh giặc với chúng mình sao được?” Anh thở dài chán nản: “Húc vào đó không đúng cách như húc vào tổ ong vò vẽ...”. Tôi biết anh đang ấm ức chuyện gì đó nói “bạt mạng” thế thôi. Tôi ngắt lời anh:
- Đây là cách bố trí một chốt dã chiến. Mỹ hay Hàn đều thế cả. Chúng chung một sách như nhau. Đánh nó như đánh công kiên có gì lạ đâu. Mà chiến thuật công kiên ta vẫn có học đấy chứ.

Anh bác lại tôi:
- Đúng là có học nhưng chẳng ra hồn. Học sơ sài, học bổ sung trước khi đi B, đâu được huấn luyện cơ bản. Vả lại trừ mấy ông đại đội tiểu đoàn có tham chiến đánh Pháp, lính nghĩa vụ bọn mình thời bình biết đánh đấm thế nào đâu?
Tôi ngắt lời anh lần nữa:
- Theo anh muốn đánh được bọn này phải thế nào?
- Thế nào à? Trong huấn luyện lấy phương châm từ dễ đến khó, từ giản đơn đến phức tạp. Tại sao trong chiến đấu không làm như vậy. Sao không chọn những mục tiêu dễ ăn vừa sức lính để anh em đánh thắng trận đầu, vừa kích thích tinh thần vừa để lính quen dần với chiến trận.
- Ví dụ - tôi hỏi:
- Như bọn tuần tiễu, bọn sưu sách, bọn nống ra càn quét. Không phải địch xây dựng các cụm dã chiến để nằm chết dí ở đó. Chúng phải bung ra chứ. Đó là cơ hội ta vận dụng cách đánh phục kích, vận động phục kích rất ngon ăn lại vừa sức ta giai đoạn đầu tập sự đánh trận.
Một lần nữa anh làm tôi quá đỗi ngạc nhiên. Một chiến sĩ bình thường không thể có những tư duy chiến thuật như thế. Tôi mến phục nhìn anh:
- Xin lỗi, chúng mình bàn chuyện với nhau khá lâu mà chưa biết tên nhau.
- Bình - anh trả lời tôi - thượng sĩ Nguyễn Văn Bình quyền Trung đội trưởng Trung đội 1.
- Còn tôi Nỹ, Nguyễn Văn Nỹ tiểu đội trưởng. Tôi muốn tạm thời giấu anh chức vụ tiểu đoàn trưởng của tôi bằng tiểu đội trưởng để dễ lân la làm quen với anh, khai thác nơi anh những tình cảm tâm tư chiến sĩ nhất là trong hoàn cảnh này. Anh, một thượng sĩ mà trình độ suy luận phân tích như thế quả là của hiếm.
Sau khi tợp một ngụm trà nét mặt anh trở lại u buồn. Anh nói:
- Bây giờ tiểu đoàn như rắn không đầu. Tất cả chỉ huy bị triệu hồi về trên chờ xử lý. Hiện nay tạm giữ ông Năm chính trị viên ở lại để phụ trách đơn vị. Có đồng chí nào về thay, ông phải ra đi như mấy đồng chí kia. Đi đâu chứ bị trả về Bắc thì nhục.
Bây giờ tôi đánh giá anh khác xa lúc ban đầu mới gặp. Anh như ngọn than hồng tạm thời bị một lớp tro mỏng phủ lên. Nếu gạt bỏ lớp tro có hướng gió thổi vào cục than hồng sẽ rực cháy trở lại. Tôi đã bắt gặp một nhân tố tích cực đang nằm im dưới lá ủ, được tạo điều kiện nó sẽ trồi lên mạnh mẽ. Chắc chắn trong tiểu đoàn không chỉ có anh.
Cấp phó quân sự chính trị chưa được bổ sung kể cả tham mưu trưởng. Mặc, tôi làm tất tật mọi việc. Suốt ngày tôi bám sát từng tiểu đội, đại đội. Đồng chí Năm chính trị viên trong lúc chưa người thay thế vẫn năng nổ công việc gắn bó chặt chẽ với tôi đầy trách nhiệm. Tôi dựa vào anh, vào Đảng ủy, vào Đảng viên, Đoàn viên. Đặc biệt tôi phát hiện bồi dưỡng và phát huy những nhân tố tích cực như trung đội trưởng Bình. Chúng tôi đồng tâm đoàn kết quyết đưa tiểu đoàn 7 vươn lên, vượt qua “căn bệnh ngặt nghèo”. Tiểu đoàn học tập tình hình nhiệm vụ, nghiên cứu vai trò lãnh đạo Đảng, trách nhiệm Đảng viên. Nghiên cứu những nét cơ bản về quân đội Mỹ. Tìm hiểu những điểm mạnh yếu nhược khi chúng co cụm, hành quân truy quét, đổ chụp đường không, thủ đoạn đánh biệt kích... chú trọng ôn luyện cho thật thuần thục động tác cá nhân chiến đấu, chiến thuật phân đội nhỏ đến trung đội, hiệp đồng trong đại đội trong chiến thuật tập kích, đánh điểm, tao ngộ, phục kích, vận động phục kích, động tác đánh gần, đánh đêm, đánh trong rừng rậm, ôn luyện thuần thục sử dụng các loại vũ khí v.v...
Cuộc chỉnh quân của chúng tôi được hai tuần, anh Lê Linh đến. Anh là chủ nhiệm Cục chính trị B31⁽¹⁾. Anh sống với chúng tôi một tuần để theo dõi kiểm tra và ... xắn tay áo cùng anh em củng cố đơn vị. Anh hài lòng. Tiểu đoàn tiến bộ nhanh nhiều mặt.