Không ai bị bỏ lại phía sau

Sau chiến tranh, lẽ ra ông Giá được lệnh đi học ở Sài Gòn, nhưng một sự kiện bất ngờ đã thay đổi cuộc đời ông. Tiểu đoàn trưởng của ông, trên đường về quê cách nhà ông Giá 20km, đã ghé thăm gia đình ông. Chứng kiến cảnh mẹ ông đang thắp hương cho con trai mình, Tiểu đoàn trưởng vội báo tin ông Giá vẫn còn sống. Ngay sau đó, ông Giá nhận được tin và đang định đi học 18 tháng ở Sài Gòn nhưng Tiểu đoàn trưởng đã cầm giấy lên trung đoàn, khuyên ông nên xuất ngũ để về quê hương. Ngày 9 tháng 9 năm 1976, ông xuất ngũ, trở về với cuộc sống đời thường.

Cuộc sống sau chiến tranh, đối với người lính trở về, không hề dễ dàng: "Rất nhiều rắc rối, nhiều khó khăn. Nhà đất có hai gian, lợp rạ, nhà thì dột, giường đóng bằng tre, tối quá thì lấy vôi quét xíu lên tường cho sáng", cuộc sống thiếu thốn đến mức tận cùng. Vài tháng sau, bi kịch lại ập đến khi bố ông qua đời. Không một xu dính túi để lo tang lễ, ông phải chạy vạy vay mượn khắp nơi. Sau đó, ông lên tỉnh, nộp đơn xin trợ cấp tiền tiêu vặt cho những đồng chí đã hoàn thành nhiệm vụ, nhưng nguyện vọng chính của ông là xin quyết toán một lần để có tiền làm đám ma cho bố. Đáng buồn thay, cấp tỉnh lại từ chối, là không đủ thẩm quyền giải quyết.

Không chấp nhận sự bế tắc, ông quyết định lên gặp cấp Bộ: "Tôi đi nhờ xe chở lợn để đi lên Bộ, vì vé xe khó lấy mà muốn đi cũng không có tiền". Hành trình gian nan ấy, thấm đẫm mồ hôi và nỗi nhọc nhằn, nhưng không thể ngăn cản bước chân của người cựu binh. Lên đến Bộ, ông may mắn gặp được một thủ trưởng mang quân hàm cấp tướng. Khi được hỏi về lý do nhập ngũ dù là con một, ông Giá kiên định đáp: "Thủ trưởng hỏi câu đó là sai vì đất nước bị giặc chiếm, là con dân ai cũng không yên lòng". Về công lao cá nhân, ông thể hiện sự khiêm tốn sâu sắc, ông thẳng thắn chia sẻ: "Những đóng góp của tôi chỉ bằng hạt cát trong cơn lốc. Nếu bây giờ tôi mà nhận công lao thì những người đã bỏ mạng nằm tại chiến trường, ai đòi công lao cho họ. Hôm nay tôi lên chẳng muốn xin chế độ, chỉ muốn đồng chí xem xét giải quyết cho tôi việc kia. Nhà nước mới giải phóng còn nghèo nên tôi chẳng muốn đòi hỏi gì cả, được thì tốt, không được thì tôi cũng vui vẻ về".

Khoảng một tuần sau, ông nhận được hai giấy báo từ cơ quan Bộ gửi về. Một giấy phê bình chính quyền, đảng ủy địa phương về công tác Hậu phương Quân đội không tốt. Ngoài ra còn có 5 đồng là tiền gửi thắp hương cho bố ông và một quyết định gửi về cơ quan Hậu cần tỉnh Thái Bình, giải quyết toàn bộ các chế độ về tài chính kinh tế của ông.

Sau khi trở về cuộc sống đời thường, ông Giá tiếp tục nỗ lực vươn lên. Ông học lớp về chưng cất tinh dầu bạc hà của địa phương, rồi tham gia lớp chính trị ở huyện để nâng cao hiểu biết. Cuộc đời ông tiếp tục là một chuỗi những thử thách, ông có ba người con, nhưng một người đã mất vì di chứng chất độc da cam/điôxin – một di chứng đau lòng của chiến tranh. Người con thứ hai bị bệnh phổi, sức khỏe rất yếu. Chỉ còn lại cô con gái út là niềm an ủi. Bản thân ông, sau này đi khám, cũng được chẩn đoán là thương binh với thương tật 77%, một minh chứng nữa cho những hy sinh thầm lặng mà ông đã dành cho Tổ quốc.

Mái tóc đã bạc và ánh mắt vẫn rạng ngời của một người lính Cụ Hồ, ông Giá bộc bạch: "Lòng tôi lại trào dâng bao cảm xúc khi nghĩ về ngày 27 tháng 7 này. Chúng ta, những người lính may mắn trở về, không thể nào quên những đồng đội đã mãi mãi nằm lại. Họ là những anh hùng thầm lặng, đã hóa thân vào đất mẹ, để chúng ta có được hòa bình hôm nay. Chúng ta phải sống thật xứng đáng với sự hy sinh cao cả ấy, luôn đoàn kết, yêu thương và tiếp tục cống hiến cho quê hương”.

Cũng trong dòng cảm xúc ấy, ông Giá đặc biệt nhắc đến Làng Hữu nghị – nơi mà ông gọi là "Nơi ấm áp dành cho Cựu chiến binh bị ảnh hưởng chất độc da cam/điôxin và con em họ". Đối với ông, đây không chỉ là nơi ở mà còn là "Biểu tượng của sự sẻ chia, của tình đồng đội, tình người vẫn vẹn nguyên trong thời bình".