khu chính phủ lâm thời và ký ức nữa thế kỷ
"Khu chính phủ lâm thời" thường chỉ đến Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Cam Lộ, Quảng Trị - một di tích lịch sử quan trọng, nơi chính phủ này hoạt động lãnh đạo cách mạng và ngoại giao từ năm 1973 đến 1975, sau Hiệp định Paris, biểu tượng cho khát vọng hòa bình và thống nhất đất nước. Đây là một cơ quan chính phủ tạm thời, được thành lập để quản lý giai đoạn chuyển đổi chính trị, như trường hợp Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam
Đầu tháng 6-1973, Khu Chính phủ Cách mạng lâm thời được chính thức thành lập tại huyện Cam Lộ (Quảng Trị). Chỉ hoạt động trong vài năm trước khi đất nước thống nhất, nhưng nơi này đã trở thành một dấu ấn trong lòng nhiều người.
Và khi nửa thế kỷ qua đi, những con người từng sống và làm việc tại Khu Chính phủ lâm thời thời điểm ấy lại thêm một lần nữa về với miền ký ức.
Ông Đào Công Tường (72 tuổi, trú phường 1, TP Đông Hà, Quảng Trị) từng gắn bó với Khu Chính phủ lâm thời tại Cam Lộ hơn 2 năm. Càng gần đến ngày kỷ niệm 50 năm thành lập Khu này, ông càng háo hức. Ông đã sắp xếp sẵn lịch để con trai đưa lên Cam Lộ thăm lại di tích này khi đến đúng ngày lễ.
Ông vẫn nhớ in những ngày từ Hà Nội vào làm việc tại Khu Chính phủ lâm thời ngay khi tiếng súng vừa dứt. "Hơn 2 năm làm việc tại đây là 2 năm tôi được nhìn thấu sự đối lập của chiến tranh và hòa bình khi bên này sông đã giải phóng còn bên kia sông súng vẫn nổ", ông Tường nhớ lại.
22 tuổi, ông vừa tốt nghiệp trung học phổ thông thì được đi đào tạo một khóa kế toán ngắn hạn tại Hà Nội. Đến tháng 11-1973 tức chỉ sau vài tháng được thành lập thì ông được lệnh điều vào phụ trách công việc kế toán ở Khu Chính phủ lâm thời.
Tại đây, mỗi ngày ông cùng nhóm khoảng 30 - 40 cán bộ được phân công thường trực làm đúng công việc của một Chính phủ. "Tuy chỉ là lâm thời và ở một vùng đất mới giải phóng, nhưng đây vẫn là một Chính phủ thu nhỏ với đầy đủ các bộ phận. Và Chính phủ này vẫn đại diện cho một nước, đặc biệt là trong việc thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước trên thế giới", ông Tường kể.
Chính phủ lâm thời được thành lập do kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát làm chủ tịch Chính phủ gồm có 8 Bộ trưởng và 12 Thứ trưởng. Để tham mưu giúp việc cho Chính phủ có Hội đồng cố vấn do luật sư Nguyễn Hữu Thọ làm Chủ tịch và 11 ủy viên trong Hội đồng cố vấn.Sau khi có trụ sở đóng tại Cam Lộ, các thành viên Chính phủ đã tổ chức nhiều đợt đi thăm hỏi động viên người dân vùng giải phóng Quảng Trị. Chủ tịch Hội đồng cố vấn Nguyễn Hữu Thọ và ông Abít Alêô - thành viên Chính phủ đã đi thăm hỏi và tặng quà đồng bào các dân tộc Vân Kiều, Pa Cô ở Hướng Hóa. Đoàn Chính phủ cũng đến thăm và động viên các đơn vị lực lượng vũ trang đóng trên địa bàn như thăm bộ đội công binh 559, bộ đội phòng không, bộ đội kinh tế Trường Sơn...Ông Tường vẫn nhớ rõ, ngay sát bên trái của Nhà Chính phủ là khu nhà của Bộ Ngoại giao. Đây là nơi phải làm việc nhiều nhất trong những năm Khu Chính phủ lâm thời này hoạt động. Tại đây, chỉ trong gần 3 năm đã có đến hơn 40 nước đến đặt quan hệ ngoại giao với Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Cũng tại đây, Chính phủ lâm thời đã tiếp hàng chục đoàn Đại sứ các nước như: Liên Xô, Trung Quốc, Cuba, Triều Tiên, Mông Cổ, Rumani, Ghinee, Ba Lan, Xiri, Uganđa, Burunđi, Irắc, Yenmen, Angiêri, CHDC Đức, Hungari, tổ chức giải phóng Palextin, đoàn Vương quốc đoàn kết dân tộc Campuchia, mặt trận Lào...
