Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh

Trong những ngày tháng 7 vừa qua, nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc, Ban quản lý Khu lưu niệm làm lễ dâng hương tại đài tưởng niệm đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Tổng thư ký Công hội đỏ Bắc Kỳ (tiền thân của Công đoàn Việt Nam), người chiến sĩ Cộng sản kiên trung của cách mạng Việt Nam. Trong không gian, khung cảnh nếp nhà xưa dựng lại trên nền đất cũ, đọc những tư liệu lịch sử nói về thân thế sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, chúng tôi hiểu thêm rất nhiều điều về người chiến sỹ cộng sản lỗi lạc sinh ra trên miền quê ven biển Diêm Điền.

Người chiến sĩ Cộng sản kiên trung của cách mạng Việt Nam

Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 2/2/1908 tại làng Diêm Điền, tổng Hổ Đội, huyện Thụy Anh (nay là xã Thái Thụy, tỉnh Hưng Yên) trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống yêu nước. Với tư chất thông minh, Nguyễn Đức Cảnh được mẹ đưa về Cổ Am (Vĩnh Bảo, Hải Phòng) theo học trường Hương học. Học xong bậc tiểu học ở Vĩnh Bảo, Nguyễn Đức Cảnh học tiếp ở trường Thành Chung, Nam Định. Ở đây, đồng chí và các bạn học cùng chí hướng đã tham gia các phong trào yêu nước như đấu tranh đòi ân xá cụ Phan Bội Châu năm (1925), để tang cụ Phan Chu Trinh năm (1926). Cũng vì lý do này mà đồng chí đã bị đuổi học.

Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh - Tổng thư ký Công hội đỏ Bắc Kỳ

Sau đó, Nguyễn Đức Cảnh quyết tâm lên Hà Nội kiếm việc làm, tự nuôi sống mình và tìm đường đến với cách mạng. Ban đầu, đồng chí làm thư ký cho một hiệu ảnh, đi dạy học, rồi làm thợ sắp chữ ở nhà in Mạc Đình Tư. Năm 1927, Nguyễn Đức Cảnh đã gia nhập nhóm "Nam Đồng thư xã" – tiền thân của tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng.

Cũng trong thời gian này, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được tham dự lớp huấn luyện chính trị của Tổng bộ Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội, qua các bài giảng và tác phẩm "Đường Kách mệnh" của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đồng chí dần nhận thức sâu sắc rằng, chỉ có đi theo đường lối cứu nước của Nguyễn Ái Quốc thì mới giải phóng được dân tộc, đem lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân và đã tự nguyện gia nhập tổ chức tiền thân này của Đảng.

Tháng 3/1929, Chi bộ Cộng sản đầu tiên gồm 7 đồng chí được thành lập tại nhà số 5D – Hàm Long, Hà Nội, trong đó có đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Ngày 17/6/1929, Đông Dương Cộng sản Đảng được thành lập với sự đóng góp tích cực, to lớn của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Đồng chí tham gia Ban chấp hành lâm thời, trực tiếp chỉ đạo tổ chức Công hội Đỏ. Ngày 28/9/1929, tại Đại hội thành lập Tổng Công hội Đỏ Bắc Kỳ, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được bầu làm Tổng thư ký và phụ trách tờ báo "Lao động" và tạp chí "Công hội đỏ".

Và chỉ sau đó ít lâu, tại Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản (thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam) từ ngày 3 đến 7/2/1930 tại Hương Cảng, Trung Quốc, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh được cử làm Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ, trực tiếp làm Bí thư Tỉnh bộ Hải Phòng. Đồng chí đã kiện toàn 14 chi bộ với 100 đảng viên, phát triển các tổ chức Công hội Đỏ, Nông hội Đỏ, Thanh niên đoàn, Phụ nữ giải phóng và mở nhiều lớp huấn luyện chính trị, tổ chức ấn hành tờ "Sao đỏ" - cơ quan ngôn luận của Tỉnh Đảng bộ, tờ "Tia lửa" - cơ quan ngôn luận của tỉnh đoàn thanh niên.

Tháng 4/1930, đồng chí tổ chức đón, bảo đảm an toàn cho Tổng Bí thư Trần Phú về khảo sát phong trào công nhân Hải Phòng đồng thời đóng góp ý kiến thực tiễn giúp đồng chí Trần Phú khởi thảo Luận cương chính trị của Đảng năm 1930. Cuối tháng 10/1930, đồng chí được Trung ương Đảng điều động vào tham gia ủy viên xứ ủy Trung kỳ để tăng cường lãnh đạo phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh.

Tháng 4/1931 trên đường đi công tác, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh bị thực dân Pháp bắt và giết hại tại Hải Phòng vào ngày 31/7/1932. Qua tài liệu còn lưu giữ ở khu di tích cho thấy, trong thời gian bị giam cầm trong xà lim tử tù, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh vẫn giữ vững ý chí, tập trung sức để viết cuốn "Công nhân vận động" chuyển ra cho Đảng.

Ghi nhận công lao đóng góp to lớn của đồng chí cho sự nghiệp cách mạng, năm 1980, những người con của quê hương Thái Bình đã quyên góp kinh phí xây dựng khu lưu niệm Nguyễn Đức Cảnh. Khu lưu niệm được xây dựng trên chính mảnh đất hương hỏa của 8 gia đình trong thân tộc đồng chí Nguyễn Đức Cảnh cùng sinh sống có diện tích rộng 1.600m2. Khung cảnh nếp nhà xưa của gia đình đồng chí Nguyễn Đức Cảnh lúc sinh thời gồm: Ngôi nhà thờ Tổ (vốn là trường dạy học của cụ Nguyễn Đức Tiết - Thân sinh đồng chí Nguyễn Đức Cảnh), nhà ở, nhà bếp được dựng lại nguyên vẹn trên nền đất cũ. Không gian thật giản dị, khiêm nhường, gợi lại hình ảnh nề nếp, gia phong của một gia đình nho giáo thời xưa.

Giếng Ngọc bên căn nhà xưa - Nơi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh sinh ra và lớn lên

Phía sau nhà có sân giếng nhỏ, vòng giếng cổ đã nhuốm màu rêu. Nơi này, hơn 100 năm trước đã ghi dấu một thời khắc đặc biệt, sáng mùng 1 Tết năm Mậu Thân (1908) (tức là ngày 2/2/1908), cụ bà Trần Thị Thùy ra giếng múc nước rửa chân như mọi ngày và đã đẻ rơi cậu bé Nguyễn Đức Cảnh ngay bên giếng. Có điều rất đặc biệt là mặc dù ở vùng ven biển, hầu hết nước giếng đều bị nhiễm mặn và nước đục nhưng riêng ngôi giếng này cả trăm năm nay, nước vẫn giữ vị ngọt ngào và trong vắt, nhìn thấu tận đáy. Người dân trong vùng đặt tên là giếng Ngọc. Hàng ngày, nhân dân và khách viếng thăm khu lưu niệm vẫn ra múc nước uống, rửa mặt cho mát mẻ.