Khu lưu niệm Nguyễn Thông

BÀI THUYẾT MINH KHU LƯU NIỆM NGUYỄN THÔNG

1/danh nhân Nguyễn Thông: một trí thức yêu nước, nhà hoạt động văn hóa lớn của Nam kỳ lục tỉnh nửa cuối thế kỷ XIX

Nguyễn Thông - tên thật là Nguyễn Thới Thông, Ông sinh ngày 21/07/1827 quê ở thôn Bình Thạnh, Tổng Thạnh Hội Hạ, huyện Tân Thạnh, phủ Tân An, tỉnh Gia Định - nay là xã Phú Ngãi Trị, huyện Châu Thành, tỉnh Long An, trong một gia đình nhà nho nghèo.

Thuở nhỏ, Nguyễn Thông nổi tiếng thông minh, hiếu học. Năm 1849, ông đỗ Cử nhân trong kỳ thi Hương tại trường thi Gia Định, nhưng khi thi Hội, bài vấy mực nên bị đánh hỏng. Nguyễn Thông bắt đầu cuộc đời quan trường năm 1851 với chức Huấn đạo huyện Phú Phong, tỉnh An Giang.

2/ Năm 22 tuổi (năm 1849), ông thi hương đỗ cử nhân tại trường thi Gia Định và bắt đầu đem tài năng của mình phục vụ cho đất nước.

Tháng 2/1859, khi thực dân Pháp đánh chiếm thành Gia Định, ông tòng quân vào Nam chiến đấu và trở thành trợ thủ đắc lực của Thống đốc quân vụ đại thần Tôn Thất Hiệp

Năm 1862, triều đình Huế cắt ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho thực dân Pháp, Nguyễn Thông được đề cử giữ chức Đốc học Vĩnh Long và giữ chức vụ này từ năm 1863 đến tháng 7/1864.

Năm 1870, ông tham gia chấm thi Hương ở trường Thừa Thiên rồi làm Biện lý bộ Hình, Bố chánh Quảng Ngãi. Ở đây, Nguyễn Thông đã tích cực thi hành những biện pháp để bài trừ nạn tham ô, hà hiếp dân chúng của bọn cường hào ác bá địa phương.

Năm 1873, ông xin về dưỡng bệnh tại Bình Thuận, kết bạn cùng các thân hào trí thức địa phương, đồng thời thực hiện các hoạt động khai khẩn đất đai còn hoang vu.

Năm 1874, Triều đình cho phục chức, bổ nhiệm ông làm việc tại bộ Lễ nhưng khi đến Huế, ông bị bệnh nên phải cáo quan trở về.

Năm 1876, ông lại được triệu về kinh, giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám.

Năm 1881, Nguyễn Thông được bổ nhiệm làm Phó sứ điển nông kiêm Đốc học tỉnh Bình Thuận. Năm sau ông được thăng làm Hồng lô tự khanh.

Ngày 27/8/1884, Nguyễn Thông mất,hưởng thọ 57 tuổi tại Ngọa Du Sào - Phan Thiết (Bình Thuận), nơi sau này các con ông đã tiếp nối truyền thống, thành lập Dục Thanh học hiệu mà người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh) đã ghé dạy học (3-1909)

Trong 35 năm làm quan, dù ở cương vị nào hay ở bất cứ nơi đâu, ông luôn là một nhà tri thức yêu nước thương dân làm việc với ý thức trách nhiệm cao.

3/ Cuộc đời hoạt động của Nguyễn Thông để lại đã khẳng định ông là một nhà hoạt động văn hóa lớn, một trí thức lớn đã thể hiện tấm lòng yêu nước một cách trọn vẹn

4/ Nhằm thể hiện lòng tôn kính, tri ân nhà trí thức yêu nước Nguyễn Thông cũng như góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, UBND tỉnh Long An đã đầu tư dự án bảo tồn, tôn tạo Khu lưu niệm Nguyễn Thôngvới những hạng mục chính như cổng, hàng rào, nhà bia, nhà trưng bày... với tổng kinh phí hơn 9,1 tỷ đồng.

Nguyễn Thông an nghĩ vĩnh viễn trên quê hương thứ hai Bình Thuận, nhưng tại Châu Thành-nơi sinh ra ông đã chọn tên ông đã thành tên đường , tên trường học.Khu vườn nhà ông nay là khu lưu niệm.Đó là một quần thể (rộng 543m2) gồm công trình bia lưu niệm ( xây dựng năm 1984 nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất Nguyễn Thông), nền nhà cũ, mộ phần của bà nội và song thân của Nguyễn Thông bằng đá ong (laterit).

Đặc biệt tại đây còn một bia đá cẩm thạch do chính ông tạo lập năm 1868, loại bia một mặt có kiểu dáng và trang trí mang phong cách mỹ thuật thời Nguyễn. Nội dung bia xác định vị trí các ngôi mộ, năm sinh ,năm mất và một bài minh ca ngợi công đức thân sinh ông là Nguyễn Hanh.

5/ Ngày 23/12/2020, khởi công hạng mục công trình Nhà trưng bày với diện tích 300m2. Nội dung Nhà trưng bày chủ yếu về thân thế, sự nghệp cụ Nguyễn Thông

Chiều 20/7/2022, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Long An tổ chức lễ dâng hương kỷ niệm 195 năm ngày sinh nhà trí thức yêu nước Nguyễn Thông và khánh thành nhà trưng bày tại Khu lưu niệm Nguyễn Thông

6/ Khu lưu niệm Nguyễn Thông đã được Bộ Văn Hóa - Thông Tin xếp hạng là di tích cấp quốc gia ngày 19/01/2001./.

Nhằm để ghi nhớ công lao của nhà trí thức yêu nước Nguyễn Thông; UBND Tỉnh LA có thành lập Giải thưởng VHNT Nguyễn Thông; là giải nhằm công nhận sự đóng góp của các văn, nghệ sĩ trong và ngoài tỉnh trên lĩnh vực VHNT. Giải thưởng được xét tặng 5 năm 1 lần cho cá nhân tác giả hoặc đồng tác giả gắn liền với 1 tác phẩm, công trình cụ thể về Long An

7/ Ngày nay, Khu lưu niệm Nguyễn Thông là địa điểm tham quan, thăm viếng, là địa chỉ về nguồn của học sinh, sinh viên, các đoàn đại biểu trong và ngoài tỉnh

8/ Việc bảo tồn, tôn tạo Khu lưu niệm Nguyễn Thông thể hiện tính nhân văn, truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” cũng như góp phần khơi gợi tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau