Khúc bi tráng trên “Đồi Ba Bảy”

Để giữ vững tuyến giao thông huyết mạch chi viện cho tiền tuyến, ngày 6.5.1965 gần 180 thanh niên xung phong (TNXP) của huyện Tuyên Hoá (Quảng Bình), tuổi vừa mười chín đôi mươi, trong đó có 70 chiến sĩ nữ, được tổ chức thành một đại đội lấy tên là C.759, để tăng cường cho công trường 12A- tuyến đường sử dụng vận tải cơ giới vượt khẩu “lật cánh” đầu tiên của Đoàn 559. C.759 được biên chế thành 8 tiểu đội, quản lý 10 km đường từ Khe Cấy đến Bãi Dinh. Đây là toạ độ lửa mà máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, suốt ngày đêm.

Tính từ tháng 6-1965 đến tháng 7-1966, máy bay Mỹ đã dội xuống cung đường do C.759 chốt giữ trên 14.400 quả bom các loại (chưa kể bom bi, bom lá). Trung bình mỗi đội viên hứng chịu hơn 80 quả bom. Mỗi ngày, máy bay Mỹ đánh vào công trường 12A khoảng 20 trận, cao điểm nhất là 72 đợt ném bom. Và hầu như cây số đường nào cũng thấm đẫm máu của các chiến sĩ TNXP. Có thể nói, cứ mỗi ngày ra đường phá bom nổ chậm, lại một lần tổ chức truy điệu sống đồng đội của mình.

Nhưng với ý chí sắt đá, tinh thần dũng cảm và quyết tâm bám đường, bám trọng điểm với khẩu hiệu "Máu C.759 có thể đổ nhưng đường của C.759 không thể bị tắc" đã xuất hiện nhiều tấm gương dũng cảm quên mình như: chị Nguyễn Thị Kim Huế dũng cảm phá bom nổ chậm; Chị Trần Thị Thành, đứng ngay trên bom nổ chậm cho đồng đội yên tâm san lấp mặt đường; anh Trần Đức Hè, luôn là người dũng cảm, xung phong ra lăn quả bom nổ chậm đầu tiên sau một trận đánh...

Ngày 1-2-1967, Tập thể TNXP C.759 cùng cá nhân chị Nguyễn Thị Kim Huế đã được Nhà nước tuyên dương Anh hùng lực lượng vũ trang. Trong những chiến công hiển hách của C.759, đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm tuyến giao thông huyết mạch vận chuyển vũ khí cho chiến trường miền Nam ruột thịt phải kể đến khúc bi tráng trên “đồi Ba Bảy”, nơi mà 7 liệt sỹ của C.759 đã hy sinh anh dũng, nằm trong lòng đất để “nâng đường” cho xe ra mặt trận; nhiều ngày sau, họ mới được bới tìm và chôn cất “lần 2”.

Bà Trần Thị Thành (67 tuổi), nguyên Chính trị viên C.759 nhớ lại, Tại Km 21, đường 12A do anh chị em TNXP C.759 và chiến sỹ công binh C.2 chốt giữ bảo vệ đường trong 47 ngày đêm (từ ngày 18-5 đến 3-7-1966), máy bay Mỹ đã trút xuống đây hàng ngàn tấn bom đạn, nhằm vùi lấp con đường... Với tinh thần "máu C.759 có thể đổ nhưng đường của C759 không thể bị tắc", cán bộ, chiến sĩ TNXP C759 đã bảo đảm thông đường cho các đoàn xe kịp thời đưa hàng ra tiền tuyến.

Một trong hàng trăm trận mà C759 đương đầu với máy bay Mỹ là trận chiến đấu ngày 3-7-1966, đã trở thành một sự kiện bi tráng trên đường 12A huyền thoại. Vào lúc 14 giờ ngày 3-7-1966, máy bay Mỹ lại ném xuống hàng trăm quả bom, đất đá lấp đường thêm hàng trăm mét khối. Ngay lập tức, năm tiểu đội của C.759 và 1 trung đội bộ đội công binh ứng cứu, dùng mìn phá đá để san lấp mặt đường, đến 22 giờ cùng ngày thì nhiệm vụ sắp sửa hoàn thành. Bất ngờ địch thay đổi giờ đánh toạ độ, một loạt bom nổ kinh hoàng giữa lưng chừng núi, trúng đội hình C.759 đang làm nhiệm vụ, làm hàng nghìn mét khối đất đá sập xuống lấp kín 200 m đường.

Bà Trần Thị Thành, nguyên Chính trị viên C.759.

Ngoài 70 chiến sĩ bộ đội và TNXP bị thương được đưa ra khỏi hiện trường đi cấp cứu ở bệnh viện tiền phương, các chiến sĩ của C.759 đã kịp thời đào bới, cứu được đồng chí Nguyễn Thị Sâm, còn lại 7 TNXP và 10 chiến sĩ công binh bị hy sinh vẫn nằm trong khối đất đá khổng lồ. Bảy TNXP anh dũng hy sinh, đó là: Đinh Tân Thành (SN 1944) ở xã Lâm Hoá, Nguyễn Khắc Hiếu (SN 1944) ở xã Thanh Hoá, Nguyễn Thị Thường (SN 1947) ở xã Nam Hoá, Cao Thị Thường (SN 1943) ở xã Thạch Hoá; Cao Xuân Châu (SN 1945); Trần Văn Trường (SN 1945) ở xã Mai Hoá; 6 người này đều ở huyện Tuyên Hoá (Quảng Bình) và Trần Trọng Khuyến (SN 1944) ở xã Phù Hoá (huyện Quảng Trạch, Quảng Bình).

Không quản ngại bom rơi đạn nổ, các chiến sĩ C.759 cùng với cán bộ, chiến sĩ các đơn vị đến ứng cứu đã dồn hết sức lực để tìm kiếm thi hài các liệt sĩ, nhưng do khối lượng đất đá quá lớn đã vùi sâu thi thể của các anh chị. Bà Thành nhớ lại, “lúc đó bới tìm đồng đội chủ yếu bằng tay nên không thể làm nhanh được”. Tình thế lúc này thật cấp bách, đường tắc khiến hàng đoàn xe vận tải bị ùn lại, nếu chờ tìm kiếm thi thể của đồng đội, thì máy bay Mỹ sẽ phát hiện ra đoàn xe và tập trung đánh phá, lúc đó thiệt hại sẽ lớn hơn gấp nhiều lần; còn nếu san đường, thông xe thì thi hài của các đồng đội sẽ phải làm như thế nào ?. Thật khó khăn đưa ra một quyết định vẹn toàn.

Cuối cùng, vì tiếng gọi khẩn cấp của tuyền tuyến , nén lại đau thương, các TNXP C.759 lại hô vang khẩu hiệu: “Máu C.759 có thể đổ nhưng đường của C759 không thể bị tắc", đó là quyết tâm và cũng là mệnh lệnh từ con tim của những chàng trai, cô gái C.759 anh hùng. Nén đau thương, toàn đơn vị quyết định vừa san đường, mở lối cho xe qua, vừa tìm kiếm thi hài đồng đội.

Bà Thành bùi ngùi nhớ lại, Do tình thế cấp bách, không chần chừ hơn được nữa, đơn vị đã phải nén nỗi đau, phát lệnh thông xe. Giây phút đó thật khó khăn, đau đớn, toàn đơn vị như vỡ òa, tan ra cũng những dòng nước mắt nhớ thương xót đồng đội và sự day dứt với nỗi đau thi thể của đồng đội mình vẫn nằm dưới lòng đất; và những đoàn xe như cũng cảm nhận được sự hy sinh lớn lao của những TNXP, từ từ lăn bánh trong yên lặng, mắt các chiến sỹ lái xe đỏ hoe, thẳng tiến vào mặt trận…

Đến đêm 6-7-1966, đồng đội tìm thấy thi thể của hai đồng chí Nguyễn Thị Thường và Cao Thị Thường, đồng thời phát hiện liệt sĩ Cao Xuân Châu đang bị khối đá đè ép lên đầu, tư thế chân đang ngồi đào hố chôn bộc phá. Đến đêm 8-7, tìm được thi thể của liệt sĩ Nguyễn Khắc Hiếu và Trần Trọng Khuyến; lúc 5 giờ sáng ngày 11-7, tìm được liệt sĩ Đinh Tân Thành. Riêng đồng chí Trần Văn Trường vẫn yên nghỉ dưới lòng đường, "đưa tiễn" hàng nghìn lượt xe ra tiền tuyến. Mãi đến năm 1971, đồng đội mới phát hiện được hài cốt đồng chí Trần Văn Trường cùng chiếc đèn pin đeo bên mình khi ra trận…

Để ghi nhớ chiến công vẻ vang và sự hy sinh anh dũng của các đồng đội, đơn vị C.759 đã quyết định lấy ngày 3-7-1966, để làm tên gọi cho ngọn đồi Cha Quang - nơi các anh chị đã ngã xuống thành "đồi Ba Bảy" để khắc ghi một sự kiện bi tráng không thể nào quên trong mỗi một cán bộ, chiến sĩ của C759 anh hùng. Căn cứ vào đề nghị của những đồng đội cũ các liệt sĩ, trong dịp kỷ niệm 50 năm mở đường Trường Sơn, tỉnh Quảng Bình đã quyết định dựng bia tưởng niệm tại “Đồi Ba Bảy” và đề nghị truy tặng các liệt sĩ đã hy sinh ở đây danh hiệu tập thể anh hùng.