KHÚC CA CHIỀU TRƯỜNG SƠN
Mùa hè năm 1972, chảo lửa Quảng Trị bước vào những ngày khốc liệt nhất. Tại một tọa độ trọng điểm trên đường Trường Sơn — nơi bom tọa độ và chất độc hóa học đã cày xới đến mức không một ngọn cỏ nào mọc nổi — có hai người trẻ tuổi quê ở hai miền đất nước đã gặp nhau.
Những người con từ hai miền quê
Anh là Nguyễn Văn Nam, quê ở xã Hải Lý, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Sinh ra ở vùng đất biển, Nam mang làn da ngăm mặn mòi và tính cách lầm lì nhưng vô cùng kiên định. Anh là chiến sĩ lái xe thuộc Đoàn 559, kỳ cựu với những chuyến xe đêm tắt đèn vượt cao điểm.
Cô là Lê Thị Mai, quê ở xã Hoài Thanh, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Theo gia đình tập kết ra Bắc từ năm 1954, lớn lên trong lòng miền Bắc nhưng dòng máu miền Nam luôn thôi thúc cô. Mai tình nguyện vào Trường Sơn, trở thành Tiểu đội trưởng một đơn vị thanh niên xung phong, chuyên rà phá bom mìn và san lấp hố bom cho những đoàn xe của Nam đi qua.
Cuộc gặp gỡ nơi tọa độ chết
Đêm đó, trời mưa tầm tã, đường trơn như đổ mỡ. Chiếc xe tải chở nhu yếu phẩm và đạn dược của Nam bị sụt hố bom ngay tại một khúc cua hiểm trở. Giữa tiếng máy bay gầm rú trên đầu, Mai cùng tiểu đội của mình đã lao ra trong đêm, dùng cả đôi vai và những cành cây rừng để chèn bánh xe, đẩy chiếc xe vượt qua vũng bùn lầy.
Khi chiếc xe đã an toàn nấp dưới tán lá rừng rậm rạp, Nam nhảy xuống cabin, gương mặt nhem nhuốc đầy bùn đất và khói súng. Anh chìa tay ra, gửi cho Mai một bánh lương khô:
"Cảm ơn các đồng chí! Tôi là Nam, quê Nam Định."
Mai đón lấy, nụ cười rạng rỡ xóa tan đi không khí căng thẳng của chiến trường:
"Tôi là Mai, quê ở Bình Định đây. Đồng hương chữ 'Định' rồi anh nhé!"
Chỉ một câu nói đùa ấy thôi mà sợi dây liên kết giữa hai người con cách nhau hàng trăm cây số bỗng trở nên khăng khít. Họ tranh thủ mươi mười lăm phút đổi ca để kể cho nhau nghe về quê hương. Nam kể về những buổi chiều lộng gió trên đê biển Hải Hậu, về tiếng sóng vỗ và mùi muối mặn. Mai kể về những rặng dừa xanh mướt ở Hoài Nhơn mà cô chỉ còn nhớ qua lời kể của mẹ, về khát vọng một ngày đất nước thống nhất để được trở về quê cha đất tổ.
Lời hẹn ước dưới bóng phong lan
Trước khi Nam tiếp tục nổ máy cho xe xuất kích hướng vào chiến trường miền Nam, anh lấy từ trong túi áo ra một chiếc lược nhỏ được gọt giũa tỉ mỉ từ mảnh xác máy bay Mỹ rơi. Anh đặt vào tay Mai:
"Cái này tôi tự làm đấy. Mai giữ lấy. Tiễn tôi vào Nam, hẹn ngày đất nước độc lập, tôi sẽ vào Bình Định tìm cô, cùng đi dưới những rặng dừa."
Mai cầm chiếc lược bạc, mắt rơm rớm nhưng ánh lên vẻ kiên cường:
"Anh Nam đi chân cứng đá mềm. Xe anh qua đây ngày nào, em sẽ bảo đảm đường thông ngày đó. Nhất định em sẽ đợi anh!"
Sống mãi với thời hoa lửa
Chiến tranh tàn khốc không có sự khoan nhượng. Trong một trận đánh bom rải thảm của địch vào mùa khô năm 1973, trận địa của đơn vị thanh niên xung phong bị trúng bom nặng nề. Mai đã anh dũng hy sinh khi đang cố gắng cắm cờ tiêu hướng dẫn cho đoàn xe vượt qua bãi bom từ trường chưa nổ. Khi đồng đội tìm thấy Mai, tay cô vẫn nắm chặt chiếc lược nhôm có khắc ba chữ: Nam - Mai - Định.
Ngày Nam lái xe quay trở ra Bắc để nhận hàng, anh bàng hoàng nhận được tin dữ. Anh không khóc, nhưng hàm răng nghiến chặt đến rớm máu. Nam xin phép đơn vị được đến bên ngôi mộ mới đắp của Mai bên bìa rừng Trường Sơn. Anh lấy từ trong balô ra một nhúm đất nhỏ — nhúm đất mặn mà anh mang theo từ bờ biển Hải Hậu quê anh — rải nhẹ lên mộ cô.
"Mai ơi, đất Nam Định đã hòa vào cùng xương máu của em ở Trường Sơn rồi. Anh sẽ đi tiếp con đường của chúng ta."
Nam tiếp tục ôm vô lăng đi qua những năm tháng hoa lửa ấy, tiến thẳng vào dinh Độc Lập trong mùa xuân đại thắng năm 1975. Sau ngày hòa bình, người thương binh Nguyễn Văn Nam đã thực hiện lời hứa năm xưa: anh lặn lội vào tận xã Hoài Thanh, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định, tìm về gia đình Mai, thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên của cô.
Họ đã không thể cùng nhau đi dưới rặng dừa như lời hẹn ước, nhưng mối tình của người con trai biển Nam Định và người con gái xứ dừa Bình Định đã trở thành một khúc ca bất tử, gửi lại giữa ngàn xanh Trường Sơn những năm tháng thanh xuân rực rỡ nhất.
