Khúc Ca Của Những Người Đi Tìm Bình Minh
Khúc Ca Của Những Người Đi Tìm Bình Minh
Đất Việt. Thế kỷ XX. Một buổi chiều chạng vạng ở làng Chùa, Nghệ Tĩnh. Mùi bùn lầy khô nẻ, mùi rơm rạ cháy xém, và mùi muối mặn mòi của nước mắt quyện vào nhau, tạo nên cái không khí đặc quánh của một thời đại bị đè nén.
Làng Chùa – một cái tên đơn sơ, nhưng lại là một lát cắt hoàn hảo của toàn cõi Đông Dương thời bấy giờ. Dưới bóng cây đa già cỗi, nơi các cụ già vẫn thường tụ tập, những câu chuyện không còn là về mùa màng hay lễ hội. Chúng là những tiếng thở dài nặng trĩu về thuế thân, về sưu cao thuế nặng, về những "Ông Tây" da trắng cưỡi ngựa sắt, và về những làng mạc bị xẻ làm đôi: một bên là cuộc sống xa hoa của tầng lớp quan lại và địa chủ, một bên là sự cùng quẫn, đói rách của những người dân lam lũ.
Năm ấy, hạn hán kéo dài như một lời nguyền. Ruộng đồng nứt nẻ, lúa non khô cháy thành tro bụi. Khi người dân phải ăn cả củ chuối, vỏ cây để sống, thì kho thóc của tên tri huyện vẫn chất cao như núi. Sự bất công không chỉ là miếng cơm manh áo, mà nó đã trở thành một ngọn lửa hận thù âm ỉ, chờ một cơn gió lớn để bùng cháy.
Trong cái không gian thê lương ấy, có một người thanh niên tên là Lê Văn Thắng, đôi mắt luôn ánh lên một ngọn lửa khác – ngọn lửa của tri thức và khát vọng. Thắng không phải là một người nông dân thuần túy, anh đã may mắn được học chữ, đã đọc được những tờ báo bí mật, những bản tuyên ngôn bị cấm đoán. Anh hiểu rằng, cơn đói này không phải do trời, mà do một hệ thống đã mục ruỗng.
"Cơn thịnh nộ đã có, chỉ thiếu người dẫn đường," Thắng thường nói với người bạn thân của mình, cô Nguyễn Thị Mai, một cô gái trẻ sắc sảo, đã từng chứng kiến cảnh cha mình bị đánh đập vì chống lại việc đắp đê phục vụ đồn điền.
Mai gật đầu. Nàng không chỉ mang trong mình nỗi đau cá nhân, nàng mang trong mình linh hồn của những người phụ nữ Việt Nam – kiên cường, thầm lặng và sẵn sàng hy sinh.
Giữa lúc dân tộc đang chìm trong đêm tối, thì từ một phương trời xa xôi, một ánh sáng lý luận chói lọi đã được truyền về. Đó là ánh sáng của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng cứu nước của Nguyễn Ái Quốc.
Những năm 1920, hoạt động cách mạng không chỉ diễn ra trên chiến trường mà còn diễn ra trên những trang giấy bị cấm, trong những căn gác xép ẩm thấp, hay dưới ánh trăng mờ ảo của những buổi họp bí mật. Lê Văn Thắng, sau khi được giác ngộ qua một tổ chức tiền thân, đã trở thành một hạt nhân quan trọng.
Anh nhớ như in cái đêm nhận nhiệm vụ đầu tiên. Trong một ngôi nhà tranh vách đất ở ngoại ô Hà Nội, dưới ánh đèn dầu leo lét, người cán bộ cấp trên trao cho anh một gói giấy nhỏ, bên trong là tài liệu in thạch bản, và dặn dò: "Đây là ngọn lửa. Hãy thắp sáng nó ở quê hương."
Đó là những lời kêu gọi rõ ràng, đanh thép, lần đầu tiên chỉ ra rằng kẻ thù không phải là một cá nhân, mà là chủ nghĩa thực dân và phong kiến tay sai.
Thắng và Mai cùng với những người đồng chí của họ đã làm việc như những con ong thợ cần mẫn. Họ tổ chức các lớp học xóa mù chữ, nhưng thực chất là truyền bá tư tưởng cách mạng. Họ thành lập các Nông hội Đỏ và Công hội Đỏ một cách bí mật, lồng ghép các hoạt động đấu tranh kinh tế đòi giảm tô, giảm thuế với việc nâng cao ý thức chính trị.
"Phải làm cho dân hiểu rằng, cái nghèo không phải là số phận, mà là do chúng ta chưa dám đứng lên giành lấy quyền làm người," Mai thường nói với các chị em phụ nữ trong hội của mình.
Vào những ngày tháng 5 lịch sử năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đó không chỉ là sự kiện của những người lãnh đạo, mà là sự kiện của toàn dân tộc. Tiếng súng lệnh tinh thần đã được phát đi. Nó tạo nên một luồng sinh khí mới, biến những tiếng thở dài thành những lời hiệu triệu, biến những đám đông vô tổ chức thành một khối thống nhất có cương lĩnh rõ ràng.
Khí thế cách mạng bùng lên như một cơn bão.
Mở đầu là những cuộc đấu tranh của công nhân nhà máy sợi Nam Định, rồi đến công nhân cao su Phú Riềng, thợ mỏ Hòn Gai. Nhưng đỉnh điểm của "thời hoa lửa" đầu tiên ấy, không nghi ngờ gì, chính là Xô viết Nghệ Tĩnh.
Năm 1930, mùa thu. Tháng 9.
Tại Nghệ An và Hà Tĩnh, sự kìm nén đã đạt đến giới hạn. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hàng vạn nông dân, công nhân, và tầng lớp bình dân đã vùng lên.
Lê Văn Thắng đứng trên một chiếc xe bò cũ, tay cầm lá cờ đỏ búa liềm được may vội vã từ những mảnh vải vụn, anh hô vang khẩu hiệu. Ánh mặt trời chói chang chiếu vào gương mặt anh, làm nổi bật sự kiên quyết và lý tưởng.
"Đánh đổ đế quốc! Đánh đổ phong kiến! Thành lập chính quyền công nông!"
Tiếng hô của Thắng bị nhấn chìm trong tiếng chân rầm rập của hàng ngàn người. Dòng người như một con lũ quét qua các con đường làng, tiến thẳng về huyện lỵ. Họ không có súng, vũ khí của họ là cuốc, xẻng, gậy gộc, và hơn hết, là ý chí không thể bị bẻ gãy.
Khi quân Pháp và tay sai đàn áp, máu đã đổ. Mai đã chứng kiến cảnh một đồng chí bị trúng đạn ngay cạnh mình. Cô đã không lùi bước. Cô dìu đồng đội vào một góc khuất, rồi tiếp tục chạy lên, mang theo lá cờ rách nát.
Sự hy sinh không làm cuộc đấu tranh suy yếu, nó càng làm bùng lên lòng căm thù và ý chí cách mạng.
Tại nhiều xã, huyện, chính quyền thực dân và phong kiến đã bị tan rã. Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, một chính quyền kiểu mới được thành lập – Chính quyền Xô viết.
Đó là những ngày tháng tươi đẹp nhất nhưng cũng ngắn ngủi nhất.
Làng Chùa của Thắng và Mai đã thành lập được Ủy ban Nông hội thay thế cho các chức dịch cũ. Họ chia lại ruộng đất của địa chủ cho dân nghèo, bãi bỏ các loại thuế vô lý, mở lớp học miễn phí, và thiết lập đội Tự vệ Đỏ để bảo vệ thành quả.
"Đây là bình minh, Thắng ạ," Mai nói trong một đêm trăng thanh vắng, khi họ đang cùng nhau gác bảo vệ cổng làng. "Dù chỉ là một khoảnh khắc, nhưng chúng ta đã thấy được cái đích."
Chính quyền đế quốc đã không chấp nhận sự tồn tại của "Mùa Thu Đỏ" này. Chúng đã đàn áp một cách dã man. Máy bay ném bom vào các cuộc biểu tình. Quân lính đốt phá làng mạc, bắt bớ và tra tấn những người yêu nước.
Lê Văn Thắng và Nguyễn Thị Mai bị truy lùng gắt gao.
Trong một trận càn quét khốc liệt, Thắng đã bị bắt. Trước khi bị dẫn đi, anh kịp trao cho Mai một cuốn sổ ghi chép nhỏ và một lời nhắn: "Ngọn lửa không bao giờ tắt. Hạt giống đã gieo. Đừng để nó chết đi."
Thắng đã anh dũng hy sinh. Mai đau đớn, nhưng cô không gục ngã. Cô biết rằng, sự hy sinh của Thắng không phải là kết thúc, mà là sự chuyển giao.
Cuộc đàn áp đã dìm Xô viết Nghệ Tĩnh trong máu, nhưng nó không thể dập tắt được tinh thần cách mạng. Xô viết Nghệ Tĩnh thất bại, nhưng nó đã để lại một di sản vô giá: Bài học về sức mạnh của quần chúng dưới sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng Cộng sản. Nó chứng minh rằng, dân tộc Việt Nam đã tìm thấy con đường cứu nước duy nhất, và quần chúng đã sẵn sàng hy sinh để đi theo con đường đó.
Mai cùng những đồng chí còn lại đã rút vào hoạt động bí mật. Họ trở thành những "cây cầu" nối liền các tổ chức đã bị tan rã, thu thập lại những tàn tro của phong trào để giữ lửa. Cô không còn hoạt động công khai, mà trở thành người đưa thư, người vận chuyển tài liệu, và là người kể chuyện. Cô kể lại cho thế hệ sau nghe về những ngày tháng rực lửa, về sự hy sinh của Thắng và hàng ngàn người khác.
Những năm sau 1930, cách mạng Việt Nam vẫn phải trải qua nhiều thử thách cam go. Có lúc tưởng chừng như ngọn lửa đã tàn, nhưng dưới lớp tro tàn, hạt mầm của lý tưởng vẫn âm thầm nảy nở. Các phong trào đấu tranh vẫn tiếp diễn: Mặt trận Dân chủ (1936-1939), rồi đến cuộc chuẩn bị Tổng khởi nghĩa (1939-1945).
Tên của Lê Văn Thắng, Nguyễn Thị Mai và hàng ngàn người đồng chí đã trở thành huyền thoại được truyền miệng qua những đêm trăng, qua những lời ru của mẹ, qua những bài ca cách mạng.
Mai sống đến ngày Cách mạng Tháng Tám thành công. Bà đã chứng kiến lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử, chứng kiến lời Tuyên ngôn Độc lập vang vọng. Bà thấy được "bình minh" mà Thắng đã nói đến.
Lúc ấy, nhìn dòng người hân hoan, bà không khóc. Bà chỉ khẽ mỉm cười.
Bà biết rằng, cuộc hành trình còn dài. Nhưng khoảnh khắc ấy, khoảnh khắc năm 1930 với những chiếc cuốc, chiếc xẻng, và lá cờ máu rách nát, đã là khúc mở đầu hào hùng.
"Âm vang thời hoa lửa" không chỉ là tiếng súng, tiếng hô, hay tiếng máy bay dội bom, mà nó là âm vang của sự thức tỉnh, âm vang của lý tưởng được gieo vào lòng dân tộc. Nó là lời thề sắt son của những người con đất Việt, quyết đi tìm cho bằng được ánh sáng của tự do và độc lập.
Ngọn lửa thiêng của mùa thu năm ấy đã cháy mãi, sưởi ấm cho những chặng đường gian khổ tiếp theo, cho đến khi Dòng Sông Mùa Thu đổ về biển lớn của một đất nước tự do, độc lập và thống nhất.
