KHÚC CA VỊ XUYÊN VÀ LỜI NHẮN NHỦ BÊN ĐỒI

1. Hoàn cảnh gặp gỡ nhân chứng

Là một sinh viên Trường Đại học Thương mại đang sinh sống tại khu vực phố Trần Bình, phường Mai Dịch, tôi luôn tự hỏi về những câu chuyện lịch sử ẩn sau những con đường mình đi qua mỗi ngày. Nhân dịp Đoàn – Hội trường phát động đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”, tôi đã tìm hiểu về dòng họ Trương của mình và có cơ hội được trò chuyện, lắng nghe những ký ức không thể nào quên từ bác Trương Quý Hải – một người con của dòng họ Trương, nguyên là chiến sĩ từng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận biên giới Vị Xuyên (Hà Giang) trong những năm tháng khốc liệt 1984–1985.

2. Nội dung câu chuyện: Ký ức về những người nằm lại giữa vách đá

Bác Hải kể rằng, thế hệ của các bác lên đường nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo tinh thần nhiệt huyết của thanh niên Thủ đô. Nhưng khi đặt chân đến mặt trận Vị Xuyên – nơi được mệnh danh là “lò vôi thế kỷ”, sự tàn khốc của chiến tranh mới hiện rõ mồn một.

Kỷ niệm khiến bác nghẹn ngào nhất là những đêm trắng cùng đồng đội ôm súng chờ trận đánh dưới chiến hào. Có những người đồng đội họ Trương, họ Nguyễn, họ Lê vừa mới cùng nhau chia đôi điếu thuốc lào, vậy mà chỉ vài giờ sau, khi tiếng pháo dứt, họ đã mãi mãi nằm lại tại những cao điểm đầy bom đạn.

Bác xúc động chia sẻ: “Đau xót nhất là nhiều anh em ngã xuống giữa khe đá, vách núi thung sâu, đến nay vẫn chưa thể trở về với gia đình”.

Đằng sau lời kể bình dị ấy là nỗi đau của một người lính từng chứng kiến đồng đội ngã xuống, là nỗi day dứt về những người đã hy sinh nhưng chưa thể trở về đoàn tụ với gia đình. Giữa khói lửa chiến tranh, tình đồng đội trở thành điểm tựa tinh thần để những người lính tiếp tục vững vàng nơi tuyến đầu, bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.

Chính từ những mất mát và tình cảm sâu nặng dành cho những người đồng đội đã khuất, bác Hải đã viết nên những giai điệu tha thiết trong các ca khúc “Hát cho người còn sống” và “Về đây đồng đội ơi”. Tiếng đàn guitar mộc mạc giữa núi rừng năm ấy không chỉ là nguồn động viên tinh thần đối với những người lính, mà còn trở thành cách để bác lưu giữ ký ức, gửi gắm tình yêu thương và nhắc nhớ về những người đã nằm lại nơi biên cương.

Qua câu chuyện của bác, tôi hiểu rằng phía sau mỗi trang sử hào hùng là những số phận, những giọt nước mắt và những nỗi đau không dễ gọi thành tên. Có những người đã trở về, mang theo ký ức suốt cuộc đời; cũng có những người mãi mãi nằm lại giữa núi rừng Vị Xuyên, để lại khoảng trống không gì bù đắp được trong lòng gia đình và đồng đội.

3. Mối liên kết đặc biệt và thông điệp gửi lại thế hệ trẻ

Khi tôi chia sẻ với bác rằng mình đang trọ học tại phố Trần Bình, bác Hải xúc động nhắc nhở:

“Cháu có biết con phố mình ở linh thiêng thế nào không? Phố Trần Bình được đặt tên theo người chiến sĩ công an tình nguyện đội ‘Hành động’, người đã dũng cảm trừ gian diệt tề năm 18 tuổi, bị bắt giam ở nhà tù Hỏa Lò và hy sinh anh dũng khi tuổi đời còn rất xanh. Thế hệ các bác giữ biên cương, thế hệ cha anh như cụ Trần Bình giữ Thủ đô. Cháu sống ở đó, học ở Thương mại, phải soi vào những cái tên ấy mà sống sao cho xứng đáng.”

Lời nhắn nhủ của bác khiến tôi nhìn con phố mình vẫn đi qua mỗi ngày bằng một góc nhìn hoàn toàn khác. Trước đây, phố Trần Bình đơn giản chỉ là nơi tôi sinh sống, học tập và đi lại. Nhưng qua câu chuyện của bác, tôi nhận ra rằng mỗi địa danh đều có thể ẩn chứa những dấu ấn lịch sử, những con người đã cống hiến tuổi thanh xuân và cả cuộc đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc.

Tôi cũng hiểu rằng khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại không hề xa như mình từng nghĩ. Những người lính bảo vệ biên cương năm xưa, những chiến sĩ đã chiến đấu và hy sinh để bảo vệ Thủ đô, tất cả đều góp phần tạo nên cuộc sống bình yên mà thế hệ trẻ hôm nay đang được hưởng.

Là một sinh viên, tôi nhận thức rằng việc tiếp nối truyền thống không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Đó có thể là sự nghiêm túc trong học tập, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, sự trân trọng lịch sử và ý thức gìn giữ những giá trị tốt đẹp mà các thế hệ đi trước đã để lại. Quan trọng hơn cả, mỗi người trẻ cần biết sống có lý tưởng, có trách nhiệm và không thờ ơ trước những hy sinh đã làm nên hòa bình hôm nay.

Câu chuyện của bác Trương Quý Hải đã để lại trong tôi nhiều suy ngẫm sâu sắc. Tôi biết ơn những người lính đã chiến đấu tại Vị Xuyên, biết ơn những người đã hy sinh mà chưa thể trở về, đồng thời trân trọng những nhân chứng lịch sử đang ngày ngày lưu giữ ký ức về một thời hoa lửa.

Câu chuyện thời hoa lửa không ở đâu xa. Nó hiện diện trong những địa danh ta đi qua, trong những giai điệu còn vang vọng và trong ký ức của những người lính năm xưa. Với tôi, phố Trần Bình từ nay không chỉ là nơi sinh sống, học tập mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của thế hệ trẻ: phải biết trân trọng hòa bình, ghi nhớ lịch sử và sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh của cha anh.