KHÚC HẠO – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO VIỆC QUẢN LÝ ĐẤT NƯỚC TỰ CHỦ

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, đầu thế kỷ X là giai đoạn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ thời kỳ đấu tranh giành quyền tự chủ sang quá trình xây dựng nền quản lý đất nước của người Việt. Sau nhiều thế kỷ chịu sự đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc, nhân dân ta luôn nuôi dưỡng khát vọng độc lập và không ngừng đấu tranh để bảo vệ bản sắc, chủ quyền dân tộc. Năm 905, Khúc Thừa Dụ nổi dậy giành quyền kiểm soát Tĩnh Hải quân, mở đầu thời kỳ tự chủ của họ Khúc. Sau khi Khúc Thừa Dụ mất năm 907, con trai ông là Khúc Hạo tiếp tục sự nghiệp của cha, từng bước củng cố chính quyền và đặt nền móng cho việc quản lý đất nước theo hướng tự chủ. Khúc Hạo vì thế được ghi nhớ là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn, biết chú trọng đến đời sống nhân dân và xây dựng bộ máy cai quản phù hợp với hoàn cảnh lịch sử lúc bấy giờ. Khúc Hạo là con trai của Khúc Thừa Dụ, người đã có công giành quyền tự chủ cho đất nước trong bối cảnh nhà Đường ở Trung Quốc suy yếu, tình hình chính trị rối ren và khả năng kiểm soát các vùng đất xa trung tâm ngày càng giảm sút. Khi tiếp quản quyền lãnh đạo vào năm 907, Khúc Hạo đứng trước nhiều nhiệm vụ quan trọng: củng cố chính quyền, ổn định xã hội, giảm bớt những gánh nặng đối với nhân dân và từng bước xây dựng nền quản lý độc lập. Đây không phải là công việc đơn giản, bởi bộ máy cai trị cũ đã tồn tại trong thời gian dài, trong khi nền tự chủ vừa được giành lại còn cần được củng cố trước những biến động chính trị ở bên ngoài. Trong hoàn cảnh ấy, Khúc Hạo lựa chọn con đường cải cách hành chính và chăm lo đời sống nhân dân, coi việc ổn định bên trong là điều kiện quan trọng để giữ vững quyền tự chủ của đất nước. Một trong những đóng góp nổi bật của Khúc Hạo là tổ chức lại hệ thống quản lý hành chính. Theo sử liệu, ông chia cả nước thành các lộ, phủ, châu, giáp và xã, điều chỉnh cách tổ chức các đơn vị quản lý nhằm giúp chính quyền kiểm soát địa phương hiệu quả hơn. Đặc biệt, việc tổ chức đến cấp xã có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là cấp gần gũi với đời sống thường ngày của người dân, nơi các hoạt động sản xuất, sinh hoạt cộng đồng và những công việc chung được thực hiện. Thông qua việc kiện toàn hệ thống hành chính, Khúc Hạo từng bước xây dựng cơ chế quản lý phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước, giảm sự phụ thuộc vào bộ máy cai trị cũ và tăng cường vai trò của chính quyền do người Việt đứng đầu. Cùng với cải cách hành chính, Khúc Hạo còn thực hiện việc lập sổ hộ khẩu, kê khai nhân khẩu nhằm nắm rõ dân số và tình hình cư trú trong từng địa phương. Đây là một bước tiến quan trọng đối với công tác quản lý nhà nước, bởi thông tin về dân cư giúp chính quyền hiểu rõ hơn tình hình xã hội, tổ chức các hoạt động quản lý và điều hành phù hợp. Việc lập hộ tịch cũng thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quản trị, từ cách kiểm soát mang nặng tính áp đặt của thời kỳ đô hộ sang hướng tổ chức xã hội có hệ thống hơn dưới chính quyền tự chủ. Trong điều kiện lịch sử đầu thế kỷ X, những thay đổi ấy góp phần tạo cơ sở cho việc quản lý đất nước một cách chủ động và ổn định hơn. Đáng chú ý, Khúc Hạo chủ trương thực hiện chính sách khoan dung, giảm bớt gánh nặng cho nhân dân. Sử sách ghi lại lời nhận xét về đường lối cai trị của ông là “chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui”. Tinh thần ấy cho thấy ông nhận thức được rằng sức mạnh của chính quyền không chỉ nằm ở quyền lực hay quân đội mà còn phụ thuộc vào đời sống và sự ủng hộ của nhân dân. Sau nhiều thế kỷ chịu các chính sách cai trị hà khắc, người dân cần có điều kiện phục hồi sản xuất, ổn định gia đình và xây dựng cuộc sống. Vì vậy, việc giảm bớt những phiền nhiễu trong quản lý, hướng tới sự khoan hòa và giản dị đã góp phần củng cố lòng tin của nhân dân đối với chính quyền tự chủ. Tư tưởng lấy dân làm gốc trong đường lối cai trị của Khúc Hạo cũng phản ánh yêu cầu thực tế của đất nước lúc bấy giờ. Một quốc gia vừa giành lại quyền tự chủ cần có nền tảng xã hội ổn định, nguồn lực sản xuất được phục hồi và sự đồng lòng của các tầng lớp nhân dân. Nếu chỉ tập trung vào quyền lực mà không quan tâm đến đời sống dân chúng, chính quyền khó có thể xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài. Bằng việc chú trọng cải cách hành chính, quản lý dân cư và thực hiện chính sách khoan dung, Khúc Hạo đã góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi để xã hội ổn định, kinh tế phục hồi và nền tự chủ được củng cố. Những cải cách của ông tuy chưa thể tạo nên một nhà nước hoàn chỉnh theo nghĩa hiện đại, nhưng đã đặt ra những nguyên tắc quan trọng trong quản lý đất nước: bộ máy cai quản cần phù hợp với thực tế địa phương, chính quyền phải nắm được tình hình dân cư và đời sống nhân dân cần được quan tâm. Trong lĩnh vực đối ngoại, chính quyền họ Khúc vẫn phải đối mặt với nguy cơ từ các thế lực phương Bắc đang tìm cách khôi phục quyền kiểm soát đối với vùng đất Tĩnh Hải quân. Vì thế, việc duy trì nền tự chủ đòi hỏi sự khéo léo trong ứng xử chính trị, đồng thời cần có một chính quyền bên trong đủ ổn định để ứng phó với những biến động. Những cải cách của Khúc Hạo đã góp phần củng cố nội lực, tạo điều kiện cho các thế hệ tiếp theo tiếp tục bảo vệ và phát triển quyền tự chủ của dân tộc. Sau khi Khúc Hạo mất, con trai ông là Khúc Thừa Mỹ tiếp tục nắm quyền. Tuy nhiên, đến năm 930, quân Nam Hán tiến đánh và chiếm được thành Đại La, khiến chính quyền họ Khúc mất quyền kiểm soát. Dù vậy, những thành quả về tổ chức hành chính và quản lý xã hội mà Khúc Hạo để lại vẫn là một dấu mốc đáng chú ý trong quá trình hình thành nhà nước tự chủ của người Việt. Sau đó, Dương Đình Nghệ tiếp tục lãnh đạo cuộc đấu tranh giành lại quyền kiểm soát đất nước vào năm 931, rồi đến Ngô Quyền đánh bại quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng năm 938, mở ra bước phát triển mới của nền độc lập dân tộc. Nhìn lại lịch sử, có thể thấy sự nghiệp của Khúc Hạo không gắn với những chiến thắng quân sự vang dội như chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền, nhưng giá trị đóng góp của ông nằm ở việc xây dựng nền tảng quản lý và củng cố xã hội trong thời kỳ đầu tự chủ. Nếu việc giành quyền kiểm soát đất nước là bước khởi đầu, thì việc tổ chức bộ máy hành chính, nắm tình hình dân cư và chăm lo đời sống nhân dân chính là những công việc thiết yếu để biến quyền tự chủ thành một nền quản lý có thực chất. Chính vì vậy, Khúc Hạo được xem là một trong những nhân vật tiêu biểu của giai đoạn đầu xây dựng chính quyền tự chủ ở Việt Nam. Ngày nay, khi tìm hiểu về Khúc Hạo, chúng ta không chỉ nhớ đến những cải cách hành chính của ông mà còn có thể rút ra nhiều bài học có ý nghĩa đối với công cuộc xây dựng đất nước. Một chính quyền muốn phát triển bền vững cần có tổ chức rõ ràng, quản lý hiệu quả, nắm bắt được nhu cầu của người dân và biết đặt lợi ích cộng đồng ở vị trí quan trọng. Những bài học ấy vẫn có giá trị trong đời sống hiện đại, khi sự phát triển của xã hội đòi hỏi năng lực quản lý, tinh thần trách nhiệm và sự gắn kết giữa chính quyền với nhân dân. Đối với thế hệ trẻ, câu chuyện về Khúc Hạo nhắc nhở mỗi người cần hiểu biết lịch sử dân tộc, trân trọng những thành quả mà cha ông đã gây dựng và có ý thức đóng góp vào sự phát triển chung. Lòng yêu nước không chỉ thể hiện trong những cuộc chiến đấu bảo vệ lãnh thổ mà còn nằm trong sự tận tụy với công việc, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và nỗ lực xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Từ những cải cách của Khúc Hạo cách đây hơn một nghìn năm, chúng ta hiểu rằng nền độc lập chỉ thực sự bền vững khi được củng cố bằng một hệ thống quản lý phù hợp, một xã hội ổn định và sự đồng lòng của nhân dân. Khúc Hạo đã để lại dấu ấn trong lịch sử bằng con đường xây dựng và cải cách, góp phần tạo nền móng cho việc quản lý đất nước tự chủ trong buổi đầu phục hưng dân tộc. Dù thời gian đã trôi qua, những đóng góp của ông vẫn là một phần quan trọng trong câu chuyện về hành trình người Việt từng bước khẳng định quyền tự chủ, xây dựng chính quyền và bảo vệ nền độc lập. Câu chuyện lịch sử về Khúc Hạo vì thế không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về một nhân vật tiêu biểu của thế kỷ X mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của tinh thần đổi mới, tư tưởng lấy dân làm gốc và trách nhiệm gìn giữ, phát triển đất nước Việt Nam độc lập, tự chủ, hòa bình và thịnh vượng.