Khúc Thừa Dụ - Ngọn Gió Tự Chủ Mở Đường Cho Dân Tộc

Trong dòng chảy dài ngàn năm Bắc thuộc, có những thời điểm lịch sử không bắt đầu bằng những trận đại chiến rung chuyển đất trời, mà bằng một bước chuyển mình êm lặng nhưng mang sức nặng ngàn cân. Đầu thế kỷ X, khi đế chế nhà Đường suy yếu và chìm trong hỗn loạn, một người hào trưởng vùng Cúc Bồ (nay thuộc Ninh Giang, Hải Dương) đã chớp lấy thời cơ lịch sử để đặt những gạch đá đầu tiên cho nền độc lập tự chủ của Việt Nam. Người đó là Khúc Thừa Dụ.

Khúc Thừa Dụ sinh ra trong một gia tộc lớn, nổi tiếng là người "khoan hòa, yêu người, được thiên hạ kính phục". Ông không chọn con đường khởi nghĩa vũ lực nhuốm màu xương máu khi chưa đủ thời cơ, mà dùng uy tín, trí tuệ và sự đồng lòng của dân chúng để xoay chuyển cục diện. Năm 905, khi Tiết độ sứ nhà Đường là Độc Cốc Minh bị bãi chức, Tiết trấn An Nam rơi vào cảnh vô chủ, Khúc Thừa Dụ đã đứng lên, cùng nhân dân kéo vào chiếm giữ Tĩnh Hải quân (thành Đại La). Ông tự xưng là Tiết độ sứ, chính thức nắm quyền quản lý đất nước, kết thúc hơn một thiên niên kỷ người Việt bị cai trị bởi các quan lại phương Bắc.

Sự sâu sắc trong cuộc đời và sự nghiệp của Khúc Thừa Dụ nằm ở nghệ thuật ứng xử chính trị khôn khéo. Nhận thức rõ sức mạnh của nhà Đường tuy suy vi nhưng vẫn còn là một mối đe dọa lớn, ông chủ động cử con trai là Khúc Hạo sang làm con tin, đồng thời xin nhà Đường phong chức Tiết độ sứ cho mình. Hành động "dùng danh nghĩa phương Bắc để quản lý đất nước phương Nam" là một nước cờ ngoại giao kiệt xuất: vừa hợp thức hóa quyền lực thực tế, vừa tránh cho nhân dân một cuộc chiến tranh tàn phá khi lực lượng còn non trẻ.

Dù chỉ nắm quyền trong khoảng thời gian ngắn ngủi (905 – 907), Khúc Thừa Dụ đã kịp gieo mầm cho một tư duy quản trị mới: người Việt tự cai trị người Việt. Ông dựng nền móng vững chắc để con trai ông là Khúc Hạo tiếp bước với những cuộc cải cách hành chính sâu rộng, cải thiện đời sống nhân dân với chính sách "khoan châm giản tế" (rộng rãi, bớt đánh thuế, khoan thư sức dân).

Khúc Thừa Dụ tạ thế năm 907, nhưng ngọn gió tự chủ mà ông khơi lên dưới chân thành Đại La đã không bao giờ tắt. Nó truyền lửa cho Khúc Hạo, Khúc Thừa Mỹ, rồi bùng cháy rực rỡ qua chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền năm 938. Khúc Thừa Dụ không chỉ là một nhà lãnh đạo kiệt xuất, mà còn là người mở cõi tinh thần, khẳng định với lịch sử rằng dân tộc Việt Nam hoàn toàn đủ bản lĩnh và trí tuệ để tự chủ vận mệnh của chính mình.