KHÚC THỪA DỤ - NGƯỜI MỞ LỐI CHO NỀN TỰ CHỦ DÂN TỘC

Khúc Thừa Dụ là một trong những nhân vật có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ X, bởi ông chính là người đầu tiên phá vỡ căn bản ách cai trị trực tiếp của phong kiến phương Bắc. Sinh khoảng năm 830 tại Hồng Châu (nay thuộc Hải Dương) trong một hào tộc lớn lâu đời, ông nổi tiếng là người khoan hòa, bao dung và được dân chúng kính phục. Cuối thế kỷ IX, triều đình nhà Đường lâm vào khủng hoảng trầm trọng khiến bộ máy đô hộ suy yếu. Năm 905, Tiết độ sứ Độc Cô Tổn bị triệu hồi, để lại một khoảng trống quyền lực khổng lồ tại Tĩnh Hải quân.

Nắm bắt thời cơ lịch sử, Khúc Thừa Dụ nhanh chóng tập hợp lực lượng tiến quân chiếm giữ phủ thành Đại La – trung tâm quyền lực của bộ máy đô hộ nhà Đường. Việc chiếm giữ thủ phủ không chỉ khẳng định sức mạnh quân sự mà còn mang giá trị biểu tượng chính trị to lớn, cho thấy sự tính toán kỹ lưỡng về thời thế. Được nhân dân và các hào trưởng địa phương ủng hộ, ông nhân danh người bản địa đứng lên nắm quyền cai trị, tự xưng làm Tiết độ sứ vào năm 906.

Nhận thức rõ tình thế, Khúc Thừa Dụ thể hiện trí tuệ ngoại giao kiệt xuất khi chọn chiến lược mềm dẻo: không vội xưng vương xưng đế mà chủ động cử sứ giả sang Trường An "xin mệnh". Nhà Đường đang rối ren đành buộc phải thuận theo thực tế, ban sắc phong Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ cho ông. Bằng con đường ngoại giao khéo léo, trên danh nghĩa Tĩnh Hải quân vẫn thuộc phương Bắc, nhưng thực chất quyền tự quản thuế khóa, luật pháp và quân đội đã hoàn toàn nằm trong tay người Việt.

Sau khi nắm quyền, ông đặt trị sở tại La Thành, tích cực ổn định xã hội với phương châm "chính sự cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui". Bên cạnh đó, ông sớm thể hiện tầm nhìn chiến lược bằng việc phong cho con trai Khúc Hạo giữ chức "Tĩnh Hải hành quân tư mã quyền tri lưu hậu", vừa nắm quân đội vừa chuẩn bị kế nhiệm. Bước đi này khẳng định chính quyền Tĩnh Hải quân đã trở thành một thực thể tự chủ mang tính kế thừa nội bộ, không còn phụ thuộc vào sự áp đặt từ phương Bắc.

Tuy qua đời vào ngày 23 tháng 7 năm 907 sau thời gian cầm quyền ngắn ngủi, Khúc Thừa Dụ đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử: chấm dứt trên thực tế chế độ cai trị trực tiếp kéo dài hơn một nghìn năm của các triều đại Trung Quốc. Được đời sau suy tôn là "Khúc Tiên Chủ", ông chính là người đặt viên gạch nền móng đầu tiên, tạo tiền đề vững chắc cho Khúc Hạo, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền tiếp bước, hoàn tất sự nghiệp giành lại độc lập hoàn toàn cho dân tộc Việt Nam.