Khúc Thừa Dụ và bước ngoặt tự chủ

Khúc Thừa Dụ là một hào trưởng có thế lực ở Hồng Châu, vùng Hải Dương ngày nay, sống vào đúng thời điểm nhà Đường bước vào những năm cuối cùng của một đế chế đã suy yếu. Sau nhiều thế kỷ cai trị, chính quyền nhà Đường ở An Nam ngày càng mất khả năng kiểm soát các địa phương. Các thế lực hào trưởng người Việt từng bước lớn mạnh, trong khi triều đình phương Bắc phải đối phó với những cuộc nổi loạn và tình trạng cát cứ ngay trong lãnh thổ của mình. Khúc Thừa Dụ nhân cơ hội ấy tập hợp lực lượng tiến vào Đại La năm 905. Ông nắm quyền quản lý Tĩnh Hải quân và được nhà Đường công nhận chức Tiết độ sứ. Điều đáng chú ý là Khúc Thừa Dụ không xưng đế, cũng không tuyên bố một cuộc chiến tranh độc lập theo cách của nhiều thủ lĩnh trước đó. Ông sử dụng chính danh nghĩa chức Tiết độ sứ để nắm quyền cai trị thực tế ở nước ta, trong khi nhà Đường đã không còn đủ sức đưa quân sang can thiệp. Đây là một bước đi mềm dẻo nhưng có ý nghĩa rất lớn. Từ thời điểm ấy, quyền lực thực tế ở Tĩnh Hải quân nằm trong tay một người Việt. Khúc Thừa Dụ qua đời năm 907 và truyền quyền cho con là Khúc Hạo. Khúc Hạo tiếp tục củng cố nền tự chủ bằng hàng loạt cải cách hành chính và kinh tế. Ông chia lại đơn vị hành chính, lập sổ hộ khẩu, điều chỉnh chế độ tô thuế và phu dịch, xây dựng một bộ máy chính quyền gần gũi hơn với đời sống người dân. Sau Khúc Hạo, Khúc Thừa Mỹ tiếp tục duy trì quyền tự chủ nhưng cuối cùng bị quân Nam Hán đánh bại năm 923. Tuy nhiên, những gì họ Khúc xây dựng trong hơn ba thập niên đã tạo nên một nền tảng quan trọng cho bước tiến tiếp theo của lịch sử dân tộc. Nếu những cuộc khởi nghĩa trước đó là những lần bùng lên chống chính quyền đô hộ, thì thời họ Khúc đánh dấu quá trình người Việt từng bước nắm lấy quyền quản lý đất nước bằng một chính quyền tự chủ. Từ nền móng ấy, Dương Đình Nghệ và sau đó là Ngô Quyền tiếp tục đưa cuộc đấu tranh đi đến bước quyết định.