Khúc Trầm Thạch Hãn

Mùa hè năm ấy, mặt trời vừa lên đã bị che khuất bởi những cột khói đen cuồn cuộn bốc lên từ phía thị xã. Tiếng đại bác vọng về không ngớt, làm mặt nước sông Thạch Hãn rung lên từng đợt sóng nhỏ. Dòng sông vẫn chảy như bao đời nay, nhưng hai bên bờ không còn màu xanh của những bãi ngô, vườn chuối hay tiếng gọi nhau ra đồng. Chỉ còn những ngôi nhà đổ nát, những thân cây cháy xém và những con đường loang lổ hố bom.

Mỗi khi chiều xuống, dòng người lặng lẽ tìm đường rời khỏi vùng giao tranh. Họ mang theo tất cả những gì có thể gói ghém được trong vài chiếc bao tải cũ: một ít gạo, vài bộ quần áo, bức ảnh gia đình đã ngả màu và chiếc bát hương nhỏ được bọc cẩn thận trong lớp vải. Có người ngoái đầu nhìn lại mái nhà lần cuối. Có người không dám quay đầu, vì sợ hình ảnh ấy sẽ theo mình suốt quãng đời còn lại.

Khi màn đêm buông xuống, sông Thạch Hãn trở thành con đường duy nhất nối hai bờ. Những chiếc thuyền gỗ nhỏ lặng lẽ rời bến trong bóng tối. Không ai dám đốt đèn. Mái chèo được bọc giẻ để giảm tiếng động. Mọi người chỉ biết nín thở lắng nghe tiếng nước vỗ vào mạn thuyền và cầu mong chuyến vượt sông sẽ bình yên.

Nhưng chiến tranh không để cho dòng sông được yên tĩnh.

Những quả pháo bất ngờ rơi xuống mặt nước, xé toạc màn đêm bằng những tiếng nổ chói tai. Cột nước dựng lên cao hơn cả những tán cây ven bờ. Sóng dữ dội quật mạnh vào những con thuyền nhỏ bé, khiến chúng chao đảo giữa dòng. Tiếng người gọi nhau hòa lẫn với tiếng nước, rồi nhanh chóng chìm vào khoảng không đầy khói bụi. Chỉ ít phút sau, mặt sông lại trở nên tĩnh lặng như chưa từng có điều gì xảy ra.

Ngày hôm sau, dòng nước vẫn trôi.

Nó mang theo những cành cây gãy, những mảnh mái ngói, những chiếc nón lá dập nát và cả những lá thư chưa kịp gửi. Không ai biết những dòng chữ trong đó viết gì. Có lẽ là lời hẹn ngày trở về. Có lẽ là lời chào gửi gia đình. Có lẽ chỉ là vài câu hỏi thăm bình dị mà người viết không bao giờ còn cơ hội nhận được hồi âm.

Những tuần tiếp theo, tiếng súng vẫn không ngừng vang lên. Thành cổ chìm trong khói lửa. Từng bức tường bị bom đạn khoét thủng, từng góc phố đổi thay sau mỗi ngày giao tranh. Mưa mùa hạ đổ xuống, biến chiến hào thành những dòng bùn đặc quánh. Đôi giày ngập trong nước, quần áo không bao giờ khô. Mùi đất ẩm hòa với mùi thuốc súng tạo thành thứ mùi mà những người từng đi qua chiến tranh không bao giờ quên được.

Đôi bờ Thạch Hãn ngày càng vắng lặng. Những cánh đồng bỏ hoang phủ đầy cỏ dại. Tiếng trâu gọi nhau trên đồng biến mất. Những lớp học không còn tiếng đọc bài. Tiếng chuông chùa cũng chìm trong tiếng đại bác. Cả vùng đất như ngừng thở, chỉ còn dòng sông vẫn bền bỉ chảy qua mùa hè đỏ lửa ấy.

Rồi chiến tranh cũng lùi xa.

Nhiều năm sau, người dân trở về dựng lại mái nhà trên chính nền đất cũ. Những hàng tre non mọc lên nơi từng là hố bom. Cánh đồng lại phủ màu lúa chín. Trẻ em cắp sách đến trường, ríu rít chạy trên những con đường đã được sửa lại. Dòng Thạch Hãn cũng trở về với màu nước hiền hòa, phản chiếu bầu trời xanh và những đám mây trắng.

Nhưng mỗi khi hoàng hôn buông xuống, mặt sông vẫn mang một vẻ trầm mặc khó diễn tả. Những người sống ở vùng đất ấy thường đứng lặng bên bờ, thả những bông hoa xuống dòng nước. Không cần lời nói, không cần tiếng khóc. Chỉ có những cánh hoa lặng lẽ trôi theo dòng, như một lời tưởng nhớ dành cho những con người đã mãi mãi nằm lại với mùa hè năm ấy.

Thạch Hãn vẫn chảy về biển như đã chảy suốt hàng nghìn năm. Dòng nước không giữ lại dấu chân ai, nhưng ký ức thì vẫn còn. Trong tiếng sóng lăn tăn mỗi buổi chiều, trong làn gió thổi qua bãi bồi, trong màu nước lặng lờ giữa hai bờ xanh, người ta như vẫn nghe thấy tiếng vọng của một thời khói lửa.

Chiến tranh đã qua, nhưng dòng sông vẫn ở đó, âm thầm kể lại câu chuyện của những mùa hè không thể nào quên. Không phải để khơi lại hận thù, mà để nhắc nhở rằng hòa bình hôm nay được xây dựng từ những mất mát rất lớn, và rằng những dòng sông đẹp nhất luôn nên phản chiếu bầu trời, chứ không phải khói lửa của chiến tranh.