KHÚC TRÁNG CA BÊN DÒNG THẠCH HÃN

Ngày 28/6/1972, cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành Cổ bắt đầu.

Từ đó, Thành Cổ gần như không có một phút bình yên.

Bom đạn liên tục trút xuống.

Những công sự bị phá hủy.

Đất đá tung lên.

Nhiều vị trí vừa được củng cố lại lập tức bị đánh phá.

Nhưng những người lính vẫn bám trụ.

Họ hiểu rằng phía sau mình là thị xã Quảng Trị.

Và phía trước là một cuộc chiến có ý nghĩa rất lớn đối với cục diện chiến trường.

Điều khó khăn nhất không chỉ là giữ từng vị trí trong Thành Cổ.

Đó còn là đưa người và hàng tiếp tế vượt qua sông Thạch Hãn.

Dòng sông trở thành một phần của chiến trường.

Ban ngày, máy bay và pháo binh kiểm soát nhiều khu vực.

Ban đêm, những chuyến đò và những người chèo thuyền tìm cách đưa bộ đội, vũ khí và hàng hóa sang sông.

Một bức ảnh nổi tiếng của phóng viên chiến trường Đoàn Công Tính đã ghi lại cảnh một lão ngư dân cùng con chở bộ đội và vũ khí qua sông Thạch Hãn vào mùa hè năm 1972. Hình ảnh ấy cho thấy sự tham gia của nhân dân trong việc tiếp sức cho chiến trường.

Những chuyến vượt sông ấy vô cùng nguy hiểm.

Người lính biết rằng mỗi lần xuống thuyền là một lần đối mặt với bom đạn.

Người chèo đò cũng biết điều đó.

Nhưng phía bên kia sông là đồng đội đang chờ.

Là trận địa đang cần người.

Là những hòm đạn và túi thuốc cần được chuyển đến.

Vì thế, những con thuyền vẫn rời bến.

Có những chuyến đi thành công.

Có những chuyến đi không bao giờ trở lại.

Sông Thạch Hãn từ đó mang trong mình một ký ức đặc biệt.

Nó vừa là dòng sông của quê hương.

Vừa là tuyến vận tải.

Vừa là ranh giới giữa sự sống và cái chết trong những ngày chiến đấu ác liệt.

Trong 81 ngày đêm, quân và dân ta phải chịu đựng sức công phá rất lớn.

Tài liệu của ngành văn hóa Quảng Trị ghi nhận lượng bom đạn trút xuống Thành Cổ lên tới hàng trăm nghìn tấn; khu vực Thành Cổ gần như bị san phẳng sau chiến dịch.

Nhưng bom đạn không thể buộc những người lính rời khỏi trận địa.

Họ tiếp tục chiến đấu.

Khi một người ngã xuống, người khác tiếp tục thay vị trí.

Khi một công sự bị phá, những người còn lại lại đào công sự mới.

Khi tuyến tiếp tế bị đứt, những người vận tải lại tìm cách nối lại.

Đó là sức mạnh của sự bám trụ.

Và phía sau những người lính là nhân dân.

Những người dân Quảng Trị vừa chịu đựng bom đạn, vừa tìm cách giúp bộ đội.

Có người làm giao liên.

Có người vận chuyển lương thực.

Có người chèo đò.

Có người chăm sóc thương binh.

Có người dẫn đường.

Cuộc chiến vì thế không chỉ diễn ra giữa những đơn vị quân đội.

Đó còn là cuộc chiến của cả một vùng đất.

Những người lính chiến đấu ở Thành Cổ phần lớn còn rất trẻ.

Nhiều người mới ngoài đôi mươi.

Họ mang theo tuổi trẻ, những bức thư từ gia đình và những ước mơ chưa hoàn thành.

Có người đã viết thư về quê trước khi bước vào trận đánh.

Có người không kịp gửi lời cuối cùng.

Có người nằm lại mà không ai biết chính xác nơi mình hy sinh.

Ngày nay, nhiều chiến sĩ vẫn được nhắc đến như những người “nằm lại không tên” tại Thành Cổ Quảng Trị.

Và một phần xương máu của họ được nhắc nhớ cùng dòng Thạch Hãn.

Đến ngày 16/9/1972, cuộc chiến đấu 81 ngày đêm tại Thành Cổ bước sang một giai đoạn mới.

Nhưng sự hy sinh của những người đã chiến đấu nơi đây đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử.

Cuộc chiến tại Thành Cổ không chỉ có ý nghĩa quân sự.

Nó còn tác động đến cuộc đấu tranh ngoại giao.

Theo các nguồn tư liệu của Quảng Trị, thắng lợi của cuộc chiến đấu bảo vệ Thành Cổ và thị xã Quảng Trị góp phần làm thay đổi cục diện chiến trường và đấu tranh ngoại giao, tạo điều kiện cho quá trình đàm phán dẫn tới Hiệp định Paris năm 1973.

Ngày nay, Thành Cổ Quảng Trị đã trở thành Di tích quốc gia đặc biệt.

Những bức tường được phục dựng.

Những khu tưởng niệm được xây dựng.

Nhưng dòng sông Thạch Hãn vẫn chảy như ngày nào.

Mỗi năm, người dân và các đoàn cựu chiến binh trở về đây tưởng niệm đồng đội.

Những đêm hoa đăng được tổ chức trên sông.

Những ngọn nến, những bông hoa được thả xuống dòng nước.

Không còn tiếng súng.

Không còn tiếng máy bay.

Chỉ còn tiếng nước chảy và những phút mặc niệm.

Năm 2026, các cựu chiến binh Trung đoàn 48 tiếp tục trở lại Quảng Trị, dâng hương tại Thành Cổ và tổ chức thả hoa đăng trên sông Thạch Hãn để tưởng nhớ đồng đội đã hy sinh.

Dòng sông ngày nay vẫn hiền hòa.

Nhưng mỗi khi nhắc đến Thạch Hãn, người ta lại nhớ đến một mùa hè đỏ lửa.

Nhớ những người lính tuổi đôi mươi.

Nhớ những chuyến đò trong đêm.

Nhớ những người dân âm thầm tiếp sức.

Và nhớ những người đã nằm lại để đất nước có ngày hòa bình.