Khúc tráng ca dưới rặng dừa
Trong ký ức của người dân xã Tân An, huyện Càng Long năm ấy, ngôi nhà của Mẹ Lê Thị Cho không chỉ là mái tranh vách lá, mà là một "trạm dừng chân" của niềm tin. Mẹ, người phụ nữ Kinh thuần hậu, cả đời gắn bó với mảnh đất Trà Vinh, đã cùng ông Huỳnh Tấn Phát dệt nên một gia đình với sáu người con. Nhưng giữa thời đại mà tiếng súng át tiếng ve, niềm riêng của Mẹ đã sớm hòa vào nỗi đau chung của đất nước.
Năm 1965, khi cái nắng miền Tây còn chưa làm khô những giọt sương trên lá, người con thứ — Huỳnh Văn Lợi — khi đó mới 15 tuổi, đã xin Mẹ lên đường. Mẹ nhìn đôi vai gầy của con, không ngăn cản, chỉ lẳng lặng gói thêm nắm cơm nắm, vì Mẹ biết Lợi vào hậu cần Tỉnh đội Trà Vinh để lo cái ăn, cái mặc cho bộ đội.
Đến đầu năm 1966, đến lượt Huỳnh Văn Đây rời nhà. Anh gia nhập Tiểu đoàn 501 Trà Vinh vang danh. Ngày đi, Đây chỉ nói khẽ: "Mẹ đợi tụi con về, hết giặc rồi con lại cùng cha ra đồng." Mẹ Cho chỉ mỉm cười, ánh mắt nhòa lệ nhưng đầy cương nghị. Mẹ hiểu, ở cái thời hoa lửa này, tình yêu thương lớn nhất chính là sự tự do cho dân tộc.
Lịch sử đôi khi ghi dấu những trùng hợp đến đau lòng. Vào những ngày tháng 5 rực lửa của chiến dịch chống càn, cái chết và sự sống mong manh như sợi tóc.
Ngày 26/5/1969 đã trở thành một vết sẹo không bao giờ lành trong trái tim Mẹ. Tại hai mặt trận khác nhau, trong hai nhiệm vụ khác nhau, nhưng cùng chung một lý tưởng bảo vệ Tổ quốc:
Thượng sĩ Huỳnh Văn Đây ngã xuống khi đang cùng đồng đội Tiểu đoàn 501 giữ vững trận địa. Thượng sĩ Huỳnh Văn Lợi hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ tiếp tế, bảo đảm hậu cần giữa làn mưa bom.
Cùng một ngày, hai tờ giấy báo tử gửi về. Một người mẹ, một nỗi đau nhân đôi, nhưng Mẹ không gục ngã. Mẹ Cho đã nén dòng nước mắt vào trong, tiếp tục là chỗ dựa cho những người con còn lại và là hậu phương vững chắc cho xóm làng cho đến hơi thở cuối cùng vào cuối năm đó.
Mẹ ra đi vào năm 1969, chỉ vài tháng sau khi các con hy sinh, như thể linh hồn Mẹ đã theo chân những đứa con thân yêu về với đất mẹ. Phải đến 45 năm sau, vào ngày 04/8/2014, Nhà nước mới chính thức truy tặng danh hiệu "Bà mẹ Việt Nam Anh hùng" cho Mẹ theo Quyết định số 1853/QĐ-CTN.
