Khúc Tráng Ca Lục Bình

Quê hương của Nguyễn Bá Viết là một dải đất hiền hòa nằm nép mình bên dòng sông Trà Lý đỏ nặng phù sa. Xã Vũ Lạc, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình bao đời nay vẫn vậy, nhịp sống cứ bình lặng trôi qua theo những mùa lúa chiêm, lúa mùa, theo con nước lớn, nước ròng. Sinh ra và lớn lên từ gốc rạ, mùi bùn non ngai ngái dường như đã ngấm sâu vào từng thớ thịt, từng nhịp thở của chàng thanh niên nông thôn chân chất ấy. Trong ký ức tuổi thơ của Viết, quê hương hiện lên với những buổi trưa hè đổ lửa, tiếng ve sầu kêu râm ran trên những tán phượng vĩ đỏ rực góc sân đình; là những buổi chiều chăn trâu cắt cỏ, thả diều trên triền đê lộng gió; và đặc biệt là những khóm lục bình tím biếc lững lờ trôi trên mặt nước mênh mang.

Lục bình không phải là một loài hoa cao sang, đài các. Nó là thứ bèo bọt của sông nước, rễ bám vào phù sa lơ lửng, cứ âm thầm sinh sôi nảy nở, mặc cho sóng xô, gió giật. Nhưng với Viết, màu tím biếc của những cánh hoa mỏng manh ấy lại mang một vẻ đẹp diệu kỳ, một sức sống mãnh liệt đến lạ thường. Nó giống như những con người quê lúa Thái Bình quê anh, dẫu quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, dẫu dãi dầu sương gió, chịu bao cảnh thiên tai bão lụt, nhưng vẫn luôn giữ được cốt cách kiên cường, tấm lòng thủy chung và một tâm hồn lấp lánh niềm tin. Thanh xuân của Viết trôi qua êm đềm như chính dòng nước quê hương. Anh mang trong mình một trái tim ấm áp, một tình yêu tha thiết với từng tấc đất, ngọn cỏ, với nụ cười hiền hậu của mẹ già và với ánh mắt thẹn thùng, bẽn lẽn của cô gái làng bên giấu sau vành nón lá mỗi độ hội làng.

Thế nhưng, mộng ước về một cuộc đời bình dị bên mái tranh nghèo, với khói bếp lam chiều và mâm cơm đạm bạc gia đình đã bị xé toạc một cách phũ phàng. Tiếng súng từ biên cương phía Bắc dội về, báo hiệu một cơn giông bão mới lại ập đến trên dải đất hình chữ S vốn đã chịu quá nhiều đau thương. Tổ quốc lâm nguy, biên cương rỉ máu. Lịch sử một lần nữa vẫy gọi những người con ưu tú nhất của dân tộc đứng lên. Hàng vạn thanh niên, từ mọi miền quê, đã gác lại cày cuốc, gác lại bút nghiên, từ biệt mẹ già, người thương để bước vào một "thời hoa lửa" mới. Nguyễn Bá Viết cũng nằm trong số đó. Tiếng gọi của non sông đã thôi thúc chàng thanh niên quê lúa lên đường nhập ngũ, mang theo bầu nhiệt huyết căng tràn của tuổi đôi mươi, mang theo tình yêu quê hương hóa thành ngọn lửa sục sôi căm thù giặc.

Ngày Viết lên đường, trời Thái Bình lất phất mưa bay. Mẹ anh, người phụ nữ nông thôn gầy guộc với mái tóc đã điểm sương, không giấu được những giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo. Bà tần ngần vuốt lại nếp áo cho con, dúi vào tay con nắm xôi đỗ xanh còn nóng hổi và chiếc bùa bình an xin ở chùa làng. "Đi chân cứng đá mềm nghe con. Cố gắng làm tròn nhiệm vụ với nước, rồi về với mẹ. Mẹ đợi..." Lời dặn dò mộc mạc, giản dị ấy cứ văng vẳng mãi trong tâm trí Viết, trở thành hành trang vô giá theo anh trong suốt những dặm dài hành quân. Cô gái làng bên đứng nấp sau rặng tre, đôi mắt đỏ hoe nhìn theo bóng dáng anh khuất dần trên con đường đất đỏ, bàn tay nắm chặt chiếc khăn mùi xoa chưa kịp trao tặng. Họ chia tay nhau không một lời thề non hẹn biển, chỉ có những ánh mắt lưu luyến, những trái tim rung đập chung một nhịp đập của lòng yêu nước và niềm tin mãnh liệt vào ngày đoàn tụ.

Rời xa vùng đồng bằng châu thổ phì nhiêu, bằng phẳng, đôi chân trần quen lội bùn, cấy lúa của Viết bắt đầu làm quen với những con đường đèo dốc quanh co, hiểm trở, những dãy núi đá tai mèo sắc lẹm, dựng đứng nơi tuyến đầu biên giới. Cảnh sắc núi rừng hùng vĩ nhưng cũng đầy khắc nghiệt khác xa hoàn toàn với sự hiền hòa, êm ả của quê hương anh. Cái rét của vùng cao không phải là cái rét ngọt của đồng bằng, mà là những lưỡi dao lam vô hình cứa vào da thịt, luồn lách qua từng kẽ hở của lớp áo trấn thủ sờn cũ, ngấm sâu vào tận xương tủy, làm cóng buốt từng mạch máu. Sương mù đặc quánh giăng mắc khắp các lối mòn, vách đá, che khuất tầm nhìn, khiến không gian lúc nào cũng mờ ảo, lạnh lẽo và đầy bất trắc.

Viết cùng đồng đội, những chàng trai đến từ nhiều miền quê khác nhau, đã chia sẻ với nhau từng khó khăn, gian khổ nơi tuyến đầu. Họ đào hầm, khoét núi, dựng chốt trên những cao điểm chênh vênh. Những đêm đông giá rét, họ ôm nhau chung một tấm chăn mỏng, truyền cho nhau hơi ấm tình đồng chí, nhường nhau từng ngụm nước suối lạnh ngắt, từng điếu thuốc lá cuộn bằng lá rừng khét lẹt. Trong những giây phút nghỉ ngơi hiếm hoi giữa các ca gác, họ lại kể cho nhau nghe về quê hương, về những người mẹ già, những người vợ trẻ, những đứa con thơ đang mỏi mắt ngóng trông. Viết thường trầm ngâm, ánh mắt xa xăm hướng về phía chân trời phương Nam. Trong tâm trí anh, hình ảnh dòng sông Trà Lý, khóm lục bình tím biếc và nụ cười của mẹ luôn hiện lên rõ nét, ấm áp, xua tan đi cái lạnh lẽo, khắc nghiệt của núi rừng biên cương.

Đêm nay là một đêm đặc biệt căng thẳng. Mây đen kịt vần vũ trên đỉnh đèo, sương mù giăng dày đặc như một bức tường thành kiên cố. Không gian tĩnh lặng đến rợn người, chỉ có tiếng gió rít rào rạt qua những khe đá, cành cây, nghe như tiếng gào thét của muôn vạn oan hồn uổng tử. Cái tĩnh lặng ấy giống như khoảng lặng đáng sợ trước một cơn bão lớn, chứa đựng những hiểm nguy chết người đang rình rập trong bóng tối. Linh cảm của những người lính dạn dày trận mạc mách bảo họ rằng, kẻ thù đang âm thầm chuẩn bị cho một cuộc tiến công quy mô lớn.

Viết co ro trong căn hầm dã chiến khoét sâu vào lòng núi, bùn đất ẩm ướt bám đầy trên người. Anh hơ đôi bàn tay cứng đờ, nứt nẻ qua ngọn lửa nhỏ nhoi phát ra từ chiếc bấc đèn dầu tự tạo, cố gắng xua đi cái lạnh buốt giá đang len lỏi vào từng thớ thịt. Ánh lửa bập bùng soi rọi khuôn mặt sạm đen vì nắng gió, hốc hác vì thiếu ngủ, nhưng đôi mắt lại sáng rực một ý chí kiên cường, bất khuất. Cẩn thận chùi từng vết bùn bám trên nòng súng AK-47 lạnh ngắt, anh cảm nhận sức nặng của trách nhiệm đang đặt lên vai mình và những người đồng đội. Đêm nay, họ là những tấm lá chắn thép, bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc, bảo vệ giấc ngủ bình yên cho những người mẹ, người vợ, những đứa trẻ thơ ở quê nhà.

Tranh thủ lúc nghỉ ngơi, Viết rút từ trong túi áo ngực ra một lá thư viết dở. Tờ giấy pơ-luya mỏng manh, nhàu nhĩ, thấm đẫm mồ hôi và bụi đất. Nét chữ nghiêng nghiêng, dãi dầu vết thời gian và gian khổ. Anh mài cụt phần than của một cành cây nhỏ, nắn nót viết từng chữ, gửi gắm trọn vẹn tình yêu thương và nỗi nhớ nhung da diết về quê nhà.

"Mẹ kính yêu của con! Đêm nay trên chốt lạnh lắm mẹ ạ. Sương mù dày đặc che kín cả những ngọn núi xa. Con và đồng đội đang ôm súng thức gác, canh giữ biên cương. Mẹ ở nhà đừng lo lắng cho con nhé. Con vẫn khỏe, vẫn ăn tốt, ngủ tốt. Đồng đội thương yêu nhau như anh em ruột thịt. Con nhớ nhà lắm, nhớ mâm cơm mẹ nấu có bát canh cua mồng tơi, nhớ nồi cá bống kho tiêu thơm lừng. Mẹ giữ gìn sức khỏe nhé, mùa màng năm nay chắc thất bát vì mưa bão, mẹ đừng cố làm quá sức, kẻo lại ốm. Đợi ngày chiến thắng, đánh đuổi lũ giặc ngoại xâm, con sẽ về, sẽ phụ mẹ cấy nốt đám ruộng chua, sẽ lợp lại mái tranh nghèo đã dột..."

Anh ngập ngừng, định viết thêm vài dòng gửi cho người con gái có mái tóc thề ngang vai, với nụ cười e ấp bên bến đò năm ấy. Anh muốn nói rằng anh nhớ cô ấy, muốn xin lỗi vì đã ra đi mà chưa kịp trao lời yêu thương, muốn hứa hẹn một ngày trở về để cùng nhau xây đắp hạnh phúc. Nhưng chưa kịp hạ bút, một tiếng nổ đanh thép, vang rền như sấm sét đã xé toạc bầu trời đêm. Pháo giặc bắt đầu giội xuống.

Hàng trăm, hàng ngàn quả đạn pháo từ bên kia biên giới thi nhau trút xuống trận địa như một trận mưa sao băng hủy diệt. Đất đá nổ tung, cày xới mặt đất thành những hố bom nham nhở, sâu hoắm. Khói súng khét lẹt đặc quánh, cuộn trào, bóp nghẹt bầu không khí. Ánh chớp chớp lóa liên tục, xé toạc màn đêm, soi sáng những khuôn mặt căng thẳng, quả cảm của bộ đội ta. Cây cối gãy gập, những tảng đá lớn vỡ vụn, mảnh văng rào rào, găm phầm phập vào các công sự. Sự tàn khốc của chiến tranh hiện hình một cách trần trụi và man rợ nhất.

Viết vội vã nhét lá thư đang viết dở vào ngực áo, sát ngay trái tim đang đập liên hồi những nhịp đập của lòng quả cảm và sự phẫn nộ tột cùng. Anh lao lên giao hào, áp sát ngực vào vách đất lạnh ngắt, đôi mắt mở to, căng thẳng hướng về phía sườn đồi đang mờ mịt trong khói lửa đạn bom.

"Sẵn sàng chiến đấu! Bám trụ đến cùng! Không được lùi một bước!" Tiếng thét của người chỉ huy đại đội khản đặc, lọt thỏm giữa những tiếng nổ chát chúa, đinh tai nhức óc, nhưng vẫn đủ sức xốc lại tinh thần, tiếp thêm sức mạnh cho những người lính trẻ.

Dứt đợt pháo kích mở đường, bộ binh giặc tràn lên như những bầy kiến hung hãn, đông đặc, đen ngòm. Chúng sử dụng chiến thuật "biển người", bất chấp thương vong, ồ ạt, điên cuồng tiến lên hòng dùng số đông để đè bẹp những chốt gác mỏng manh, ít ỏi của quân ta. Tiếng kèn đồng thúc quân, tiếng la hét chói tai gào thét man rợ vang vọng khắp cả một khúc đèo.

"Bắn!" Mệnh lệnh đanh thép vang lên.

Viết siết cò. Khẩu súng AK-47 trong tay anh rung lên bần bật, nhả đạn liên tục. Từng loạt đạn lao vút đi trong đêm tối, xé gió rít lên những âm thanh chết chóc, găm phập vào những bóng đen đang nhấp nhô di chuyển. Anh bắn đến đỏ rực cả nòng súng, mồ hôi vã ra như tắm, hòa quyện với khói súng, bụi đất đen nhẻm trên khuôn mặt. Đôi tai anh ù đi vì tiếng nổ dội lại liên tục từ vách đá, nhưng đôi mắt vẫn sắc lẹm, không bỏ sót bất kỳ mục tiêu nào. Đồng đội quanh anh, những người nông dân mặc áo lính, cũng đang chiến đấu vô cùng anh dũng, ngoan cường. Họ đẩy lùi hết đợt tấn công này đến đợt tấn công khác, xác giặc nằm la liệt trước cửa hầm, máu chảy thành dòng, nhuộm đỏ cả những vách đá vôi trắng toát.

Nhưng kẻ thù quá đông. Sóng giặc lớp này ngã xuống, lớp khác lại tràn lên, hung hãn và điên cuồng hơn. Đạn dược của ta cạn kiệt dần. Những cuộc chiến giáp lá cà bằng lưỡi lê, báng súng bắt đầu diễn ra vô cùng ác liệt và đẫm máu. Không còn khoảng cách, chỉ còn những thân người lao vào nhau, giành giật sự sống và cái chết trong từng tấc đất. Tiếng kim loại va đập xoang xoảng, tiếng gầm gừ, tiếng thét đau đớn hòa quyện thành một bản giao hưởng chết chóc rợn người.

Viết vung báng súng, quật ngã hai tên địch to khỏe đang lao tới định đâm lén người đồng đội bên cạnh. Lưỡi lê sáng loáng vấy máu. Sự phẫn nộ biến chàng thanh niên hiền lành trở thành một dũng sĩ bất khả chiến bại. Anh tả xung hữu đột, đánh lùi những đợt sóng người hung hãn nhất. Nhưng ngay trong khoảnh khắc anh vừa xoay người để hỗ trợ đồng chí chỉ huy, một tiếng nổ chát chúa vang lên ngay sát bên cạnh. Một quả lựu đạn giặc ném trúng vào vị trí của anh.

Ánh chớp lóa lên dữ dội, hất tung Viết văng đập mạnh vào vách chiến hào. Tai anh ù đặc, thế giới xung quanh bỗng chốc trở nên tĩnh lặng một cách kỳ lạ. Lồng ngực anh đau nhói, một cơn đau xé rách tâm can, bóp nghẹt buồng phổi. Máu túa ra, ướt đẫm mảng ngực áo sơ mi bạc màu. Sức lực cạn kiệt, anh từ từ trượt xuống, gục ngã trên vũng máu của chính mình và của đồng đội. Khẩu súng AK-47 văng ra xa, nóng ran.

Chàng thanh niên Thái Bình nằm đó, hơi thở thoi thóp, đứt quãng. Mảnh đạn đã xuyên thấu lồng ngực, mang theo sinh mệnh đang rực rỡ nhất của anh. Máu đỏ thấm đẫm vạt áo, nhuộm đỏ cả tờ giấy pơ-luya giấu trong ngực trái, nơi có những dòng chữ yêu thương còn đang viết dở, vĩnh viễn không bao giờ có thể gửi đến tay mẹ. Xung quanh anh, trận chiến vẫn diễn ra khốc liệt, khói súng mù mịt, tiếng súng đạn gầm rú. Nhưng trước đôi mắt đang mờ dần đi của Viết, những hình ảnh khốc liệt, man rợ ấy dường như đã lùi xa, tan biến hoàn toàn.

Màn sương mù đặc quánh của vùng núi đá tai mèo biên giới tan ra, nhường chỗ cho một ánh nắng vàng ươm, ấm áp lạ thường. Bầu trời không còn xám xịt khói bom, mà trong vắt, cao xanh thăm thẳm. Anh không còn cảm thấy đau đớn, không còn thấy cái rét cắt da cắt thịt. Trước mắt anh lúc này là cánh đồng lúa quê hương đang vào mùa gặt, những bông lúa chín vàng trĩu hạt, uốn cong mình như những nét phác thảo của bức tranh sơn dầu tuyệt đẹp. Hương lúa chín thoang thoảng, ngọt ngào, quyện trong làn gió mát lành. Dòng sông Trà Lý hiện ra, êm đềm, hiền hòa, chở theo những chiếc thuyền nan nhỏ bé. Và trên mặt nước mênh mang ấy, một khóm lục bình tím biếc đang lững lờ trôi, tự do, kiêu hãnh, khoe sắc lung linh dưới ánh mặt trời.

Trên bến đò, mẹ anh đang đứng đó, mỉm cười hiền từ, giang rộng vòng tay đón anh trở về. Cô gái làng bên cũng ở đó, mặc chiếc áo tứ thân, bẽn lẽn cúi đầu, ánh mắt lấp lánh niềm vui. Viết khẽ mỉm cười, một nụ cười thanh thản, mãn nguyện và kiêu hãnh tột cùng của tuổi đôi mươi đã dâng hiến trọn vẹn cho Tổ quốc. Khóe mi anh vương một giọt nước mắt trong vắt, giọt nước mắt của tình yêu, của nỗi nhớ và sự tự hào. Anh từ từ khép lại đôi mắt, để tâm hồn mình bay lên, hòa vào bầu trời bao la, hóa thân vĩnh viễn vào lòng đất mẹ biên cương.

Sự hy sinh của Nguyễn Bá Viết và hàng vạn cán bộ, chiến sĩ trên phòng tuyến biên giới phía Bắc đã dệt nên một bản hùng ca bất tử về tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, bất khuất của dân tộc Việt Nam. Các anh ngã xuống khi tuổi đời còn quá trẻ, gác lại những ước mơ, hoài bão, những mối tình dang dở, để đổi lấy sự vẹn toàn lãnh thổ, sự bình yên cho Tổ quốc. Máu của các anh đã nhuộm đỏ từng tấc đất thiêng liêng, thấm sâu vào từng vách đá, từng ngọn cây, ngọn cỏ, nuôi dưỡng mạch sống của non sông mãi mãi trường tồn.

Sau trận chiến ác liệt ấy, đồng đội tìm thấy Viết nằm thanh thản dưới giao hào, tay vẫn nắm chặt nòng súng, ngực áo đẫm máu che chở cho lá thư viết dở gửi mẹ già. Tờ giấy ố vàng vì máu và nước mắt ấy đã trở thành một kỷ vật thiêng liêng, được truyền tay nhau đọc trong những phút giải lao, tiếp thêm sức mạnh cho những người lính tiếp tục chiến đấu bảo vệ biên cương. Câu chuyện về chàng thanh niên Thái Bình yêu màu hoa lục bình tím biếc đã hóa thân thành một khúc tráng ca, ngân vang mãi trong lòng đồng đội, trong lòng nhân dân.

Quê hương Thái Bình vẫn luôn tự hào về anh, một người con ưu tú đã sống và chiến đấu bằng trọn vẹn tình yêu đất nước. Dòng sông Trà Lý vẫn ngày đêm cuồn cuộn đỏ nặng phù sa, chở theo những khóm lục bình tím biếc lững lờ trôi ra biển lớn, như mang theo linh hồn của Viết, một linh hồn tự do, thanh khiết, mãi mãi gắn bó với quê hương. Khúc tráng ca lục bình sẽ vĩnh viễn không bao giờ tắt, nó sẽ tiếp tục được hát vang, truyền lại cho các thế hệ mai sau, để nhắc nhở về một "thời hoa lửa" hào hùng, bi tráng, về những con người đã dâng hiến thanh xuân rực rỡ nhất để bảo vệ vẹn toàn hình hài Tổ quốc mến yêu.