Khúc Tráng Ca Mẹ Lê Thị Khánh – Tấm Lòng Son Sắt Nơi Biên Hòa Đất Thép
Mẹ Lê Thị Khánh (thường gọi là Năm Khánh) sinh đầu thế kỷ 20 tại làng Mỹ Khánh (nay thuộc phường Bửu Hòa, thành phố Biên Hòa). Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chồng mẹ là ông Châu Văn Kéo (Hai Kéo), một thầy giáo dạy Trường Mỹ nghệ Biên Hòa. Vì vậy, cuộc sống gia đình công chức tương đối sung túc, mẹ chỉ lo việc nội trợ, chăm con. Năm 1944, ông tham gia nhóm trung kiên do đồng chí Nguyễn Văn Nghĩa (Xược) tổ chức.
Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, ba người con trai đầu của mẹ Năm Khánh đã khá lớn và đều gia nhập vào dân quân du kích xã. Mẹ Năm tham gia quyên góp gạo, tiền nuôi dân quân du kích hàng ngày tập luyện quân sự. Khi Pháp trở lại chiếm Biên Hòa, vợ chồng mẹ vui vẻ tiễn hai người con là Châu Ngọc Hạnh (Năm Hạnh) và Châu Ngọc Thông (Sáu Thông) gia nhập bộ đội. Trong khi đó, anh Châu Ngọc Đức giữ vai trò chỉ huy du kích xã Bửu Hòa, sau làm Trưởng quận quân sự 5, phụ trách mấy xã quận Châu Thành ở hữu ngạn sông Đồng Nai.
Giữa năm 1947, ông Hai Kéo qua đời, địch lại khủng bố các gia đình có người đi kháng chiến, nên mẹ đưa các con nhỏ về Sài Gòn sinh sống. Mẹ được các cơ sở của ta móc nối và yêu cầu tham gia công tác hậu cần, đồng thời móc nối với du kích để thăm và tiếp tế cho các con. Từ năm 1949, địch đóng tua bót dày đặc trên đất Biên Hòa nên mẹ ít có điều kiện thăm con như trước. Gần tết Canh Dần (1950), mẹ gặp anh Tư Đức, thấy vẻ mặt con hơi khác, gặng hỏi mới biết Sáu Thông (Châu Ngọc Thông) đã hy sinh ngày 14/12/1949 trong trận chống càn ở xã Tân Phong.
Mẹ vô cùng đau xót khi chỉ trong hai năm đã mất đi hai người ruột thịt là chồng và con. Mẹ Năm Khánh vay nợ ở Sài Gòn để phục vụ kháng chiến và nuôi các con, nhưng vì lãi nặng, chủ nợ đến đòi không có trả, mẹ đành phải bỏ về Bửu Hòa sinh sống. Năm 1951, anh Tư Đức được cử làm đoàn trưởng Đoàn vũ trang tuyên truyền số 4 thị xã Biên Hòa, liên tục ra vô nội ô công tác và chiến đấu. Anh cùng đồng đội từng diệt một xe chở đầy sĩ quan kỹ thuật không quân Pháp ở dốc Chú Hỏa (chân núi Châu Thới). Trưa ngày 7/12/1951, lính Cao Đài ở tổng hành dinh Bửu Hòa đã phát hiện nhóm vũ trang.
Cuộc đời của Mẹ Lê Thị Khánh là một tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí kiên trung và những hy sinh thầm lặng nhưng vô cùng vĩ đại, mãi là niềm tự hào của các thế hệ mai sau.
