Khúc Tráng Ca Mẹ Nguyễn Thị Lân – Đau Thương Vô Bờ Và Khí Tiết Kiên Trung Nơi Đất Mẹ
Mẹ Nguyễn Thị Lân sinh năm 1919 tại Hòa Đa, Phan Thiết (nay thuộc tỉnh Bình Thuận). Năm 1937, mẹ kết bạn đời với ông Nguyễn Văn Ấm – sau này là chiến sĩ tự vệ xã Bảo Định, huyện Xuân Lộc. Năm 1939, mẹ sinh con đầu lòng là anh Nguyễn Hữu Tâm, đến năm 1948 mới sinh thêm anh Nguyễn Hữu Nghĩa.
Trong cuộc di dân về căn cứ Xuyên Phước Cơ (nay thuộc huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) năm 1948, ba mẹ con bồng bế nhau đi theo dòng người chạy giặc, còn ông Ấm trụ lại cùng đơn vị chiến đấu. Đầu năm 1950, ông Ấm bị bệnh sốt rét qua đời, một mình mẹ phải chống chọi nuôi hai con. Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, mẹ cùng hai con dời chỗ ở về Sông Hát, Suối Tre (An Lộc), được vài tháng thì về ở Bảo Vinh B (xã Bảo Vinh) cho tới ngày nay.
Năm 1957, mẹ cưới vợ cho anh Tâm. Năm 1961, anh Tâm được các đồng chí Năm Tần, Tư Trụ, Bảy Rỗ nhận vào để xây dựng lực lượng chiến đấu ở cơ sở, sau đó được điều động qua lực lượng binh vận của tỉnh. Năm 1967, anh Nghĩa cũng thoát li gia đình tham gia lực lượng vũ trang. Khi cả hai anh đi thoát li, bọn tề ngụy bắt mẹ tra hỏi và giam ở Xuân Lộc mấy tháng.
Chiến tranh khốc liệt đã cướp đi hai người con trai yêu dấu của mẹ trong cùng một năm:
Đầu năm 1969, anh Tâm đi công tác dài ngày, khi vừa tới ngã 3 Bình Tuy thì lọt ổ phục kích của địch. Cuộc chiến đấu ngắn xảy ra, anh và một đồng chí khác bị thương, 2 đồng chí hy sinh tại chỗ. Địch đưa anh về một bệnh viện để chữa trị, không để cho địch khai thác, anh Tâm đã từ chối ăn uống và điều trị của địch rồi anh dũng hy sinh khi vừa tròn 30 tuổi.
Anh Tâm hy sinh đầu năm 1969, thì cuối năm 1969 mẹ lại nhận tin dữ: anh Nguyễn Hữu Nghĩa – người con còn lại duy nhất của mẹ – cũng anh dũng hy sinh. Anh Nghĩa làm công tác hậu cần ở núi Mây Tàu, sau chuyển qua bộ đội. Trên đường di chuyển, anh trúng mìn địch, chúng canh giữ xác anh tới 3 ngày sau mới cho chôn cất. Anh Nghĩa hy sinh khi vừa tới tuổi 21.
Chỉ trong một năm, mẹ đã mất cả hai người con trai duy nhất của mình. Mẹ đã kiên gan chịu đựng nỗi đau thương tưởng chừng như khó vượt qua ấy. Cứ mỗi lần ở cơ sở có trận đánh nào là bọn địch lại tới bắt mẹ và những người có chồng con thoát li, tập kết... để tra khảo, dọa nạt.
Ngày 30/4/1975, chiến tranh kết thúc thắng lợi, mẹ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Nhà nước phong tặng mẹ danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, khắc ghi trọn vẹn cuộc đời kiên trung, bất khuất và sự hy sinh vô bờ bến vì Tổ quốc.
