Khúc tráng ca Ngã ba Cò Nòi
Ngược dòng lịch sử, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, Ngã ba Cò Nòi giữ vị trí chiến lược rất quan trọng nằm ở giao điểm giữa đường 13 từ căn cứ địa Việt Bắc sang và đường 41 (nay là quốc lộ 6) từ đồng bằng, Liên khu 3, Liên khu 4 lên, “là cửa ải tất cả những người ra trận phải vượt qua”. Lúc bấy giờ, mọi hoạt động chi viện lực lượng, vận chuyển vũ khí, lương thực, thực phẩm cho Chiến dịch Điện Biên Phủ đều phải đi qua đây. Vì vậy, quân Pháp huy động tối đa lực lượng không quân, trút mưa bom, bão đạn nhằm chặt đứt “yết hầu” tuyến cung cấp hậu cần cho chiến dịch. Cao điểm có ngày, 300 quả bom phá, bom nổ chậm, bom napan, bom bướm đã được ném xuống nơi đây.
Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Đảng, Bác Hồ, lực lượng thanh niên xung phong thuộc các đơn vị C293, C300 đội 34 và C403, C408 đội 40 đã phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, anh dũng, kiên cường chiến đấu với máy bay địch, san lấp hố bom, tháo gỡ bom nổ chậm với tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Trong chiến tranh ác liệt, máu của 100 thanh niên xung phong thuộc Đội 34 và 40 đã hòa vào đất Cò Nòi để giữ cho mạch máu giao thông không bao giờ bị tắc nghẽn, góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Tưởng nhớ, tri ân, tôn vinh công lao to lớn của quân và dân, các Anh hùng liệt sĩ thanh niên xung phong, năm 2020, tỉnh Sơn La, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Trung ương Hội Cựu Thanh niên xung phong Việt Nam đã triển khai xây dựng Khu tưởng niệm tâm linh thuộc Khu di tích. Năm 2021, nhân kỷ niệm 71 năm Ngày truyền thống lực lượng thanh niên xung phong Việt Nam, tỉnh Sơn La tổ chức khánh thành Khu tưởng niệm tâm linh giai đoạn I. Ngày 7/5/2002, công trình khánh thành và đưa vào sử dụng. Năm 2004, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Ngày 18/5/2026, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp với tỉnh Sơn La tổ chức Lễ khánh thành, bàn giao, tiếp nhận công trình Di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi, xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La (giai đoạn II).
Dự án được đầu tư nhằm tưởng niệm, tôn vinh, tri ân công ơn các liệt sĩ thanh niên xung phong; tiếp tục phục hồi, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi, giáo dục truyền thống yêu nước, nghiên cứu lịch sử, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa của nhân dân, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa - du lịch tại địa phương.
