"Khúc tráng ca trên đỉnh mù sương" – Lời thề trên báng súng và những ngọn nến gọi đồng đội giữa non cao

Nếu lịch sử đất nước là một bức tranh được vẽ bằng máu và hoa, thì mặt trận Vị Xuyên (Hà Giang) vào những năm 1984 - 1989 là mảng màu xám trắng bi thương và oanh liệt bậc nhất. Nơi đó không có những cánh rừng già che chở, không có những dòng sông ngầm êm đềm, mà chỉ có những mỏm núi đá tai mèo sắc lẹm, chọc thẳng lên bầu trời xám xịt.

Trong những năm tháng vỡ lửa ấy, Vị Xuyên hứng chịu một lượng đạn pháo khổng lồ cày xới ngày đêm. Hỏa lực điên cuồng đến mức những ngọn núi đá xanh rì bị băm nát, nghiền thành bột trắng xóa, khiến mặt trận này phải mang một cái tên đầy ám ảnh: "Lò vôi thế kỷ". Tại "lò vôi" ấy, hàng ngàn chàng trai mười tám, đôi mươi – nhiều người vừa rời ghế giảng đường Đại học, chưa kịp nắm tay một người con gái – đã phải bám trụ trong những kẽ đá ẩm ướt, giành giật với giặc từng mét vuông biên cương của Tổ quốc.

Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, người anh hùng Nguyễn Viết Ninh đã dùng mũi dao nhọn khắc lên báng súng AK của mình chín chữ máu, trở thành lời thề bất tử của cả mặt trận: "Sống bám đá đánh giặc / Chết hóa đá bất tử".

Và họ đã hóa đá thật. Khi những trận đánh giáp lá cà kết thúc, máu của các anh đã thấm vào từng thớ đá, hòa vào lòng đất mẹ. Do địa hình hiểm trở và hỏa lực quá ác liệt, có hàng ngàn người lính đã ngã xuống nhưng không thể đưa thi hài rời khỏi trận địa. Thể phách của các anh vĩnh viễn nằm lại dưới những thung lũng, khe sâu, bị đá vùi lấp, hòa vào mây trắng ngàn năm ở bình độ 400, 1509...

Chiến tranh qua đi, biên cương đã xanh trở lại, nhưng vết thương trong lòng người thì chưa bao giờ khép miệng. Hơn ba mươi năm qua, cứ đến những ngày tháng Bảy, người ta lại thấy những người đàn ông tóc đã hoa râm, mặc bộ quân phục bạc màu, lập cập chống gậy trèo lên những cao điểm ở Thanh Thủy, Vị Xuyên. Họ mang theo gói xôi, điếu thuốc lá nhăn nheo, bát rượu trắng và những bó nhang lớn.

Họ đứng trước núi rừng bao la, hướng mắt về đỉnh mù sương và cất tiếng gọi nghẹn ngào: "Đồng đội ơi, về ăn cơm! Về hút với tao điếu thuốc!". Tiếng gọi ấy vang vọng vào vách đá, rơi thỏm giữa không gian tĩnh lặng, rồi vỡ vụn thành những giọt nước mắt lăn dài trên má những người lính già.