KHÚC TRÁNG CA TRÊN DỐC CHUỐI
Để chuẩn bị cho trận quyết chiến chiến lược tại tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, quân ta chủ trương đưa những khẩu pháo cao xạ 37 ly nặng hàng tấn lên các đỉnh núi cao bao vây thung lũng. Không có xe kéo, không có máy móc hiện đại, hàng trăm chiến sĩ phải dùng chính sức người, vai kề vai, tay nắm chặt những sợi dây tời bằng mây, bằng tre để kéo pháo vượt qua những con đèo dốc đứng, sương mù bao phủ quanh năm.
Khẩu đội của Tô Vĩnh Diện – một chàng trai quê gốc Nông Cống, Thanh Hóa – là đơn vị chịu trách nhiệm đưa một trong những khẩu pháo đầu tiên vào trận địa.
1. Hành trình nghìn dặm vượt dốc lầy
Thời gian: Tháng 1 năm 1954
Địa điểm: Đường kéo pháo chiến dịch Điện Biên Phủ
Mùa đông Tây Bắc lạnh buốt da thịt. Những cơn mưa phùn kéo dài làm cho những con đường mở tạm qua vách núi trở nên trơn trượt như bôi mỡ. Một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm.
Khẩu pháo nặng hơn 2 tấn đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng của hàng chục con người. Mỗi bước đi là một lần ghì vai, mồ hôi hòa lẫn máu và nước mưa thấm đẫm những vạt áo trấn thủ. Chỉ cần một người sẩy chân, một sợi dây tời bị đứt, cả khẩu pháo và tính mạng của cả tiểu đội sẽ bị kéo tuột xuống vực sâu.
Tô Vĩnh Diện lúc ấy là Tiểu đội trưởng, anh luôn chọn cho mình vị trí nguy hiểm nhất: đứng ở đầu càng pháo để giữ hướng đi. Giọng anh hò vang nhịp nhàng giữa đêm tối, giữ nhịp thở và sức lực cho cả đội hình:
"Hai, ba, kéo! Hai, ba, ghì!"
2. Sợi dây đứt và khoảnh khắc sinh tử
Thời gian: Đêm ngày 1 tháng 2 năm 1954
Địa điểm: Dốc Chuối, độ dốc hơn 60 độ
Đêm hôm ấy, đơn vị nhận lệnh kéo pháo ra để thay đổi phương châm tác chiến từ "đánh nhanh thắng nhanh" sang "đánh chắc tiến chắc". Kéo pháo vào đã khó, kéo pháo ngược trở ra trên những con dốc đứng còn nguy hiểm gấp bội phần.
Khi khẩu pháo đang được từ từ thả xuống Dốc Chuối – con dốc nổi tiếng hiểm trở với độ dốc đứng và nhiều khúc cua tay áo – một tai họa bất ngờ ập xuống. Do chịu lực quá lớn và liên tục cọ xát vào đá sắc nhọn, sợi dây tời chính bất ngờ bị đứt phựt.
Khẩu pháo khổng lồ mất điểm ghì lập tức lao băng băng xuống dốc theo quán tính. Sức nặng khủng khiếp của nó kéo tuột cả những chiến sĩ đang giữ dây tời phụ dập mặt xuống đất đá.
"Pháo trôi! Cứu pháo!" – tiếng hét thất thanh vang lên giữa đêm tối.
Trong cabin chỉ huy phía trước, pháo đang lao thẳng về hướng vực sâu, nơi có hàng chục đồng đội đang ở phía dưới bám đá để leo lên. Nếu khẩu pháo lao xuống, nó không chỉ bị phá hủy hoàn toàn mà còn cướp đi sinh mạng của rất nhiều chiến sĩ.
3. Lấy thân mình làm lá chắn
Trong lằn ranh mỏng manh giữa sự sống và cái chết ấy, Tô Vĩnh Diện không một giây chần chừ. Anh buông tay lái càng pháo, lao nhanh lên phía trước đầu bánh xe pháo đang lăn điên cuồng.
Bằng một quyết định quả cảm đến phi thường, anh nghiêng người dấn bước, lấy chính cơ thể của mình làm một chiếc chèn sống găm chặt vào dưới bánh pháo khổng lồ.
Một tiếng "khực" nặng nề vang lên. Sức lao của khẩu pháo bị khựng lại đột ngột khi vấp phải thân thể của người tiểu đội trưởng. Lực cản quý giá ấy giúp các chiến sĩ phía sau kịp thời lao lên, dùng những khúc gỗ lớn chèn chặt vào các bánh xe còn lại. Khẩu pháo dừng lại ngay sát mép vực sâu thẳm trong gang tấc.
4. Lời trăng trối của người anh hùng
Đồng đội lao đến bên Tô Vĩnh Diện. Anh bị bánh pháo nặng nề nghiến qua, lồng ngực và xương sườn dập nát, máu trào ra từ khóe miệng. Giữa làn sương đêm lạnh giá, khi đồng đội bế anh lên, ôm chặt anh vào lòng mà bật khóc, Tô Vĩnh Diện gượng mở mắt, thều thào hỏi một câu cuối cùng:
"Pháo... pháo có làm sao không các đồng chí?"
Khi nghe người đồng đội nghẹn ngào trả lời: "Pháo an toàn rồi, anh Diện ơi!", một nụ cười mãn nguyện cực kỳ nhẹ nhàng nở trên môi người chiến sĩ 30 tuổi. Anh nhắm mắt, trút hơi thở cuối cùng ngay bên cạnh khẩu pháo mà mình vừa cứu sống.
Ngày 7 tháng 5 năm 1956, Tô Vĩnh Diện vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Hành động dũng cảm "lấy thân chèn pháo" của anh đã trở thành biểu tượng cao đẹp nhất cho ý chí sắt đá của quân đội ta trong chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Thân xác anh đã hòa vào đất đá Tây Bắc, nhưng tinh thần của anh vẫn sống mãi, sừng sững như những khẩu pháo cao xạ hướng thẳng lên bầu trời độc lập của Tổ quốc.
