Khúc tráng ca trên sông Bạch Đằng
Vào năm 1285, cuộc chiến chống quân Nguyên-Mông lần thứ hai đang ở giai đoạn khốc liệt nhất. Thoát Hoan dẫn đại quân tràn qua biên giới, thế giặc mạnh như chẻ tre. Trước sức ép nghẹt thở, vua Trần Nhân Tông cùng Tiết chế Trần Hưng Đạo phải thực hiện chiến thuật lui binh, bỏ ngỏ Thăng Long để bảo toàn lực lượng. Lúc bấy giờ, thế nước như trứng treo đầu đẳng. Trong một cuộc họp triều đình khẩn cấp trên thuyền rồng, nhìn thấy vẻ mệt mỏi và lo lắng hiện rõ trên khuôn mặt các triều thần, vua Trần Nhân Tông khẽ thở dài. Ngài quay sang vị Thượng phụ, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, và hỏi một câu thử lòng: "Thế giặc mạnh như vậy, hay là trẫm hàng để cứu muôn dân?" Trần Hưng Đạo không một giây do dự. Ông nhìn thẳng vào mắt vị hoàng đế trẻ, ánh mắt rực lửa quyết tâm, khảng khái đáp lời: "Bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu thần trước đã!" Lời nói đanh thép ấy như một luồng điện, đập tan mọi sự dao động, nhen nhóm lại ngọn lửa chiến đấu trong lòng nhà vua và toàn thể tướng sĩ. Khúc tráng ca trên sông Bạch Đằng Không lâu sau đó, khi thời cơ đến, quân Trần chuyển từ thế thủ sang công. Đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Việt Nam đã được tái hiện vào năm 1288 trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử. Biết quân Nguyên chiếm đóng Thăng Long đang lâm vào cảnh thiếu lương thảo, đổ bệnh và buộc phải rút lui theo đường thủy, Trần Hưng Đạo đã cho thực hiện một kế hoạch táo bạo: Cắm cọc gỗ đầu bịt sắt xuống lòng sông. Bối cảnh: Sông Bạch Đằng với triều cường lên xuống mạnh mẽ chính là "trận địa" hoàn hảo. Chiến thuật: Quân ta nhử địch vào sâu trong lòng sông khi thủy triều đang lên cao, che lấp hoàn toàn những hàng cọc nhọn bên dưới. Bẻ gãy ý chí: Khi đoàn thuyền chiến đồ sộ của Ô Mã Nhi lọt thỏm vào trận địa, thủy triều bắt đầu rút nhanh như thác đổ. Rầm! Rầm! Rầm! Những chiến thuyền khổng lồ của quân Nguyên bị dòng nước kéo xuống, đâm sầm vào bãi cọc nhọn hoắt. Thuyền vỡ, lật úp, tiếng la hét chấn động cả khúc sông. Đúng lúc đó, từ hai bên bờ, tiếng trống trận vang trời, hàng loạt chiến thuyền nhỏ, cơ động của quân Trần lao ra như tên bắn, phóng hỏa tiễn và ném đá vào đội hình địch. Bài học ngàn năm Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã chôn vùi hoàn toàn mộng xâm lăng của đế chế Nguyên-Mông hung hãn nhất thời bấy giờ. Khi đất nước thanh bình, vua Trần Nhân Tông có hỏi Trần Hưng Đạo về bí quyết để giữ nước lâu bền. Vị Đại vương già lặng lẽ mỉm cười, để lại một lời khuyên mà ngàn năm sau vẫn còn nguyên giá trị: "Vừa rồi, Toa Đô, Ô Mã Nhi tột cùng hung hãn, nhưng chúng ta vẫn phá được. Thần sách giữ nước không gì bằng khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy."
